Şerit Testere (Band Saw)

Şerit testere (band saw), iki uçtan kaynaklanarak halka hâline getirilmiş ince ve uzun bir bıçağın iki kasnak arasında gerilip döndürüldüğü kesim tezgâhıdır. Pipo atölyesinde zorunlu makineler arasında sayılmaz; deliş ve biçimlendirme onsuz da yürütülebilir. Buna karşılık işe hız katan ilk "konfor" araçlarından biri kabul edilir: dört köşe bir funda kökü bloğundan fazlalıkları saniyeler içinde alır, zımparaya ya da eğeye kalacak işi belirgin biçimde azaltır. Kesimin üretim akışındaki yeri için bir pipo nasıl yapılır maddesine bakılabilir.

Çalışma ilkesi ve kısa tarihçe

Makinenin fikri yeni değildir: sonsuz şerit bıçakla kesim yapma düşüncesi için 1809'da İngiltere'de William Newberry'ye patent verilmiştir. Ancak dönemin çeliği bu yükü kaldıramadığı, bıçaklar sürekli koptuğu için tasarım uzun süre kâğıt üzerinde kalmıştır. Sorunu çözen adım 1846'da Fransa'da atılmış, Anne Paulin Crepin'in geliştirdiği kaynak yöntemi Paris'teki A. Perin & Company'ye devredilmiş, alaşım ve su verme tekniklerindeki ilerlemeyle birlikte kullanılabilir bıçak ortaya çıkmıştır. Amerika'daki ilk şerit testere patentinin ise 1836'da Maine eyaletinin Ellsworth kasabasından Benjamin Barker'a verildiği kayıtlıdır.

Bıçak genişliği ve dönüş yarıçapı

Şerit testerede belirleyici ölçü, tezgâhın gücü değil bıçağın genişliğidir. Bıçak ne kadar darsa o kadar sıkı bir kavis dönebilir; genişledikçe düz kesimde daha kararlı, kavis almakta daha isteksiz olur. Üreticilerin yayımladığı asgari yarıçap çizelgeleri birebir örtüşmez; 3/8 inçlik bir bıçak için verilen değerler kabaca bir ila bir buçuk inç arasında değişir. Pipo yapımında bu genişlik uygun bir orta yol sayılır: bloğun köşelerini almaya ve kaba dış hattı çıkarmaya yeter, dar kavislerde ise iş zaten zımparaya bırakılır. Genel kural, o kesim için elverişli en geniş bıçağı kullanmaktır.

Kesimin temizliği bıçak kadar ayara da bağlıdır. Ahşap işçiliğinin genel kabullerine göre bıçağın doğru gerilmesi, üst ve alt kılavuzların bıçağa yakın ayarlanması, kılavuzun iş parçasına indirilmesi ve tablanın gönyeyle diklenmesi kesimin çizgiden kaçmasını önler. Ayarsız bir tezgâhta bıçak yana yürür ve blokta telafisi güç bir kayıp doğurur.

Atölyedeki yeri

Şerit testerenin işi kaba kesimle sınırlıdır; nihai yüzey hiçbir zaman testereden çıkmaz. Blok kesildikten sonra sıra bantlı zımpara ya da torna gibi araçlara gelir. Kimi ustalar deliği açtıktan sonra kesmeyi yeğler, çünkü dört köşe blok matkap tezgâhında daha güvenli bağlanır; bu tercih için delmeden önce biçimlendirme maddesine bakılabilir. Kesim sırasında damar yönünün gözetilmesi de önemlidir: bloğun hangi yüzünden ne kadar alınacağı, dışa çıkacak damar desenini doğrudan belirler.

Güvenlik açısından iki nokta öne çıkar. Bıçağın dişlerinden en az ikisi her an iş parçasına temas etmelidir; aksi hâlde dişler sıyrılabilir. İkincisi, funda kökünün bıraktığı ince tozdur; toz emişi ve göz koruması bu tezgâhta da gereklidir.