top of page
< Back

Önce Biçim, Sonra Delme (Shaping Before Drilling)

Önce biçim, sonra delme (shaping before drilling), pipo gövdesinin hazne, duman kanalı ve ağızlık yuvası açılmadan önce biçimlendirildiği bir atölye yöntemidir. Yaygın düzen bunun tersidir: blok tornaya bağlanır, üç delik gövde henüz kabayken açılır, biçim de bu eksenlerin çevresine kurulur. Sıra tersine çevrildiğinde hem tasarım kararları hem tezgâh düzeni baştan değiştiği için yöntem pipo yapımcılığı içinde ayrı bir uzmanlık sayılır.

Damarın yönettiği biçim

Gerekçe damardır. Bir funda kökü (briyar) bloğunun deseni de içindeki kum cepleri, çatlaklar ve boşluklar da ancak yüzey açıldıkça görünür hâle gelir. Delikler önden açılmışsa biçim o eksenlere bağlı kalır; kesim sırasında beliren bir kusurun çevresinden dolaşmak ya da damarın en güzel düştüğü hattı yakalamak yalnızca dar bir pay içinde mümkün olur. Biçim önce verildiğinde ise yapımcı, testere ve zımpara diski her yeni yüzeyi ortaya çıkardıkça yönünü yeniden seçebilir. Yöntem bu nedenle bloğun kendisinin biçimi belirlediği serbest biçimli (freehand) tasarımlarla ve Danimarka okulu geleneğiyle anılır. Bedeli, düzeltme payının daralmasıdır: kaba biçim verilirken hiç delinemeyecek bir gövde ortaya çıkarmamaya, delme bittikten sonra ince biçimlendirmeye yetecek et bırakmaya dikkat edilmesi gerekir.

Hizalamanın sağlanması

Asıl güçlük, biçimi bitmiş kavisli bir gövdeye üç deliğin birbiriyle hizalı açılmasıdır; gövde artık tornaya düzgün bağlanamadığı için delme büyük ölçüde elde yapılır. Uygulamada gövde önce çizilir: lazer düzeç, eğri yüzeyler üzerinde gövdeyi ikiye bölen hattı ve haznenin, yuvanın, duman kanalının eksenlerini işaretlerken cetvel yerine geçer. Bu hatların kesiştiği noktalar delmenin dayanak noktalarıdır; kesişimlere küçük bir briyar parçası ya da bir damla epoksi yapıştırılarak hem yüzey korunur hem de dayanak sağlamlaşır. Delme sırasında uç fener miline bağlanıp döner, gövde elde tutulur; gezer puntaya (tailstock) takılan sivriltilmiş kılavuz pim, gövdeyi işaretli noktadan destekleyerek ekseni korur. Hazne, önce açılan ince bir kılavuz deliğin ardından özel yapım hazne uçlarıyla kademe kademe genişletilir. Yöntemi anlatanlar bu aşamanın tehlikeli olduğunu, uygun takım ve deneyim olmadan denenmemesi gerektiğini özellikle belirtir. Delme bittiğinde sap yüzeyi yuvaya tam dik olacak biçimde düzlenir; ağızlık ancak bundan sonra biçimlendirilip gövdeye takılır ve ince biçimlendirmeye ikisi birlikteyken devam edilir. Parçaların adları ve birbirine geçişi pipo anatomisi maddesinde anlatılır.

Yöntemi aktaran isimler

Yöntemin Amerikan atölyelerinde yayılmasında Todd Johnson'ın payı büyüktür. Johnson pipo yapmaya 2000 baharında başlamış, 2001 kışında Tom Eltang'ın yanında önce biçimlendirip sonra serbest elle delme düzenini öğrenmiş, ardından Lars Ivarsson ile çalışarak Danimarka biçimlendirmesini derinleştirmiştir. Yöntemin atölye ayrıntılarıyla yazıya dökülmesi ise Kentucky'nin Murray kasabasında piyano teknisyenliği yapan ve pipo yapımına 2004'te başlayan Scott E. Thile'ın 2011'de Pipedia'ya aktarılan notlarıyla olmuştur; Thile uygulamanın büyük bölümünü Johnson'dan öğrendiğini belirtir. Eğri yüzeylerde lazer düzeçten yararlanma fikri, 1999'da pipo yapmaya başlayan, ilk piposunu 2004'te satan ve Pittsburgh Senfoni Orkestrası'nda bas klarnet çalan Jack Howell'a; kesişim noktalarına briyar parçası yapıştırma fikri yapımcı John Crosby'ye atfedilir. Kullanılan özel hazne uçları ise dört yıllık kalıpçılık (tool and die) çıraklığından gelen ve takımlarının çoğunu kendi yapan Brad Pohlmann'ın işidir.

bottom of page