Brad Pohlmann: Zanaatına Geri Dönen Amerikalı Usta

Brad Pohlmann, zanaata 1970'lerin ortasında giren, arada yirmi yılı aşkın bir süre başka bir meslekte çalıştıktan sonra tezgâha geri dönen Amerikalı pipo yapımcısıdır. Adı, hem Amerikan el yapımı pipo sahnesinin ikinci kuşağıyla hem de kullandığı aletlerin çoğunu kendi üreten az sayıdaki ustayla birlikte anılır.

Vermont yılları

Pipoya ilgisi lise çağında, Kaliforniya'nın Alhambra kentindeki bir tütün dükkânında başladı. Britanya'nın köklü pipo evlerini yerinde görmek için çıktığı yolculuğun ardından zanaatı öğretecek bir usta aramaya koyuldu; New York'taki arayışı sonuç vermeyince 1976 sonbaharında, Elliott Nachwalter ile Jorg Jemelka'nın Vermont'un Stowe kasabasında yürüttüğü The Briar Workshop'a girdi. İlk haftalarda ücretsiz çalıştı, zamanla üretimin bütün aşamalarında görev alan tek kişi durumuna geldi ve özellikle boya ile son yüzey işlerinde uzmanlaştı. Aynı kadroda ilerideki yıllarda kendi adıyla tanınacak J. T. Cooke de vardı. Pohlmann atölyede yaklaşık beş yıl kaldı; girişim Florida'ya taşındıktan sonra dağıldı.

Aradaki uzun boşluk

Pohlmann bu dönemde, kalıcı bir pipo yapımcısı olmak için makineye hâkim olması gerektiğine karar verdi. Dört yıl ve sekiz bin saat süren bir takım-kalıpçılık (tool and die) çıraklığını tamamladı. Ardından uzun bir kurumsal kariyer geldi: yaklaşık on altı yılını Tandem Computers'ta geçirdi, şirketin önce Compaq'a, ardından Hewlett-Packard'a geçmesiyle işinden ayrıldı. Kendi anlatımına göre bu yıllarda kapanmış Arlington pipo fabrikasının sahibiyle ve orada çalışmış Charlie Tusa gibi ustalarla da çalışma imkânı buldu.

Tezgâha dönüşü çoğu kaynakta 2003 olarak verilir; bir yıl sonrasını gösteren anlatımlar da vardır. Eski iş arkadaşı Cooke aracılığıyla on beş yıl dinlendirilmiş funda kökü (briyar) stoku edindi. Chicago pipo fuarında tanıştığı Todd Johnson'ın atölyesinde birkaç kez çalışması dönüm noktası oldu; burada "önce biçimlendir, sonra del" yöntemini öğrendi. Deliklerin kütük şekillendikten sonra açıldığı bu sıralama, damar yönünü gözeterek daha serbest biçimler çıkarmaya imkân verir.

İşçilik ve imza özellikleri

Pohlmann pipolarında ağızlık, hazır kalıp yerine çubuk hâlindeki malzemeden elde kesilir ve gövdeye Delrin bir tenonla oturur; sertleştirilmiş kauçuğun (vulkanit) yanı sıra bakalit de kullandığı malzemeler arasındadır. Şekil dili başlangıçta Danimarka okuluna yakındı; usta sonraki yıllarda daha keskin hatlı, akışkan bir yöne geçtiğini belirtmiştir. Kendi söyleşilerinde saydığı esin kaynakları arasında S. Bang, Tom Eltang, Kei'ichi Gotoh, Yuki Tokutomi, Cornelius Mänz ve Paolo Becker bulunur. Aksesuar parçalarında tamarind ağacı, şimşir, kara palmiye, boynuz ve bambu kullanır; yüzeyde ise cilalı bitişle kendi geliştirdiği kumlamalar arasında gidip gelir. Pipolar kavisli bir "Pohlmann" ve altında "USA" damgası taşır.

Usta bugün Oregon'un güneyindeki Applegate vadisinde, eşi ve meslektaşı Silver Gray ile paylaştığı bir atölyede çalışmaktadır. Kullandığı tezgâh ve aparatların çoğunu kendi yapması, işçiliğinde sık sık anılan kesinliğin başlıca sebebi sayılır.