J. T. Cooke

J. T. Cooke (James Tanner Cooke, d. 1949), Vermont'ta tek kişilik bir atölyede çalışan Amerikalı pipo ustasıdır. Ürettiği pipoların neredeyse tamamı kum püskürtmeli (sandblast) yüzeye sahiptir ve üretim temposu haftada ortalama bir pipoyu geçmez. Yüzey işlemleri arasında uzun süre ikinci sınıf sayılan püskürtmenin başlı başına bir ustalık işi olarak görülmeye başlamasında adı en sık anılan isimlerden biridir.

Atölyeye Giden Yol

Kayıtlara göre Cooke 1972'de Rhode Island School of Design'ın illüstrasyon bölümünü bitirdi; ardından Vermont'ta WCAX televizyonunda sanat yönetmenliği yaptı. İlk piposunu aynı yıl, sigarayı bırakma denemesi sırasında önceden kabaca oyulmuş hazır bir blokla çıkardı. 1970'lerin ortasında Elliott Nachwalter'ın Vermont'ta kurduğu The Briar Workshop'a girdi; atölye Florida'ya taşınınca kendisi eyalette kalmayı seçti. O dönemki eşi Deb ile birlikte Wilke pipo dükkânı gibi adlar için sözleşmeli üretim ve kaba biçimlendirme işleri yaptı.

Belirleyici dönem, Craftsbury'de Levin Pipes International'ı yürüten Barry Levin ile başladı. Cooke burada binlerce ikinci el pipoyu onardı; söktü, ölçtü, kurtarılamayanları ortadan keserek iç yapısına baktı. Hava akışı ve iç işçilik üzerine yaklaşımı bu incelemelerde şekillendi; akrilik ağızlığını kendi dökme fikri de kopya ağızlık yapma ihtiyacından doğdu. Levin'in ölümünün ardından kendi adıyla pazarlamaya geçti. Yılların tekrar eden onarım işi ağır bir karpal tünel sendromuna yol açınca 2000 yılının ocak ayında ameliyat oldu ve onarımı tümüyle bırakarak yalnızca pipo yapımına döndü.

Kürleme ve Püskürtme

Torna işi bitip hazne açıldıktan sonra, püskürtmeden önce ayrıntısı paylaşılmayan bir kürleme aşaması gelir: briarın içindeki reçine ve tanenler önce genleştirilir, sonra özel bir çözeltiyle çözülüp uzaklaştırılır. İşlem bloğa göre birkaç günden iki haftaya kadar sürer ve kaynaklarda ağırlıkta yüzde dört ile dokuz arasında bir azalmaya yol açtığı aktarılır.

Cooke pipoyu, püskürtme bittiğinde oranları yerinde duracak biçimde tasarlar; yüzey işlemi sona eklenen bir düzeltme değil, ilk çizgiden itibaren hesaba katılan bir aşamadır. 1999 dolaylarında beş aşamalı bir püskürtme düzenine geçti; aşama sayısı ahşabın sertliğine göre değişir. İlk geçiş damarı ve büyüme halkalarının yönünü ortaya çıkarır, aradaki geçişler halkaların içindeki sert ve yumuşak bölgeleri birbirinden ayırır, sonuncusu odun liflerini tek tek belirginleştirir. Tek bir pipoda yalnızca püskürtmeye on iki ile on beş saat arasında zaman ayırdığı aktarılır. Ustanın kendi vurgusu, yüzeyin hiçbir aşamasında oyma aleti kullanılmadığı yönündedir.

Şekiller, Damgalar, Ağızlıklar

Şekil dağarcığı bir yanıyla klasik İngiliz geleneğine — özellikle Dunhill Shell ve Barling Fossil yüzeylerine — bir yanıyla günün beğenisine bakar. Düz billiard, bulldog, poker ve bell calabash sık döndüğü biçimlerdir. 1999'da Pipes & Tobaccos dergisi için 250 adetlik bir billiard serisi, 2008'de ise elli adetlik numaralı bir brandy serisi yaptı; 2010'da koleksiyoncu Rich Esserman ile birlikte eski Dunhill magnum ölçülerinden yola çıkan iri gövdeli bir dizi geliştirdi. 2022'de Chicagoland Pipe Collectors Club'ın Doctor of Pipes unvanını aldı.

Sap yüzünde iki damga bulunur: 1996 öncesinde "J.T. & D. Cooke", sonrasında yalnızca "J. T. Cooke"; baş harf o dönemki eşi Deb'e aittir. Bunların yanına briarın geldiği yeri gösteren kısaltmalar küçük punto büyük harflerle vurulur — OKF Fas, OGF İtalya, OKFA ise Cezayir briarını belirtir; son ikisi artık kullanılmıyor. Usta, LPI damgalı pipoları sözleşmeli iş sayarak kendi üretimi kapsamında görmez.

Ağızlıklardaki yin-yang işareti markanın değişmeyen imzasıdır. Cooke akrilik ağızlık çubuğunu kendi döker; siyah, kehribar taklidi ve "amber bark" başlıca renkleridir, mor tonlu ruby ile özel karışımlar da kullanılır. Elle döküldükleri için iki ağızlığın deseni birbirini tutmaz. Çubuğu kendi üretmesi, ağızlık malzemeleri açısından atölyeyi alışılmadık kılan yanlardan biridir.