Amiel

Amiel, Fransız sömürge yönetimindeki Cezayir'in liman kenti Philippeville'de (1962'den sonraki adıyla Skikda) çalışmış bir pipo markasıdır. Kayıtlara göre ülkenin ilk pipo fabrikası olan tesis, adını kurucusu mühendis Raoul Amiel'den alır. Markayı kendi ölçeğinin ötesinde ilgi çekici kılan, briyarı yalnızca ham madde olarak dışarı satan bir ülkede bitmiş pipo üretmeye girişmesidir.

Kuruluş ve Cezayir briyarı

Aktarılana göre Amiel ailesi Fransa'nın Nancy kentinden gelir: 1870'te, Alman işgali sırasında kentten ayrılmış, bir süre Floransa'da kaldıktan sonra Philippeville'e yerleşmiştir. Fabrikanın 1932'de kapılarını açtığı, kuruluş sermayesinin ise yerel bir ailece karşılandığı bildirilir. Tesisin planı ve makine düzeni Raoul Amiel'in işiydi; dönem ölçülerine göre modern bir atölye olduğu aktarılır.

Fabrikanın burada kurulması rastlantı değildir. 19. yüzyılın ikinci yarısında funda kökünün (briyar) pipo malzemesi olarak benimsenmesi, Fransa'nın Jura yöresindeki Saint-Claude'u dünya pipoculuğunun merkezi hâline getirmişti; bu süreç Briyar Devrimi ve Saint-Claude maddesinde ele alınır. Yüzyıl dönerken Akdeniz'in eski toplama alanları artan talebe yetişemedi ve arayış Kuzey Afrika'ya kaydı. Kayıtlara göre 1905'ten sonra Cezayir'in funda ormanları ciddi bir kaynak olarak keşfedildi. Sökülen kök yumruları kaba taslak (ebauchon) bloklarına ayrılıyor, gemilerle Fransa'ya, özellikle de Saint-Claude'a gönderiliyordu. Amiel, bu zincirin son halkasını da ülke içinde tutma denemesi olarak okunabilir.

Saint-Claude ekolü ve damgasız ihracat

Fabrikanın tezgâh düzeni de işleme yöntemleri de Saint-Claude'dan devralınmıştı; bu nedenle ürünler biçim ve işçilik bakımından Fransız pipolarına yakın durur. Üretimin önemli bir bölümü bitmiş hâlde Fransa'ya gönderiliyor, orada Fransız damgası vurulduktan sonra dünya pazarına dağıtılıyordu. Bu düzen markanın kendi adıyla tanınmasını sınırladı: günümüze ulaşan örneklerin bir bölümü damgasızdır ve Amiel'e atıf çoğu zaman damgadan değil, biçim ile işçilik karşılaştırmasından çıkarılır.

Biçimler ve işçilik

Marka üretiminin ağırlık merkezi 1930'ların ortasıyla 1950'lerin ortası arasındaki yıllardır. Kataloğun omurgasını billiard, pot ve boule gibi klasik hazne biçimleri ile çeşitli bulldog varyasyonları oluşturur. Bunların yanına 1930'ların akıcı hat (streamline) modasından türeyen tombul hazneler eklenir. 1940'tan sonra yaygınlaşan bir işçilik de görülür: hazne çevresine düzlemler (faset) traşlanır, parlatılan bu yüzeyler pipoya ayrı bir görünüm kazandırır. Ağızlıklar sert kauçuktan (ebonit) yapılmıştır; ağızlık malzemelerinin farkları Ağızlık Malzemeleri maddesinde karşılaştırılır.

Markanın sonu

Fabrikanın 1950'lerin sonuna doğru üretimi bıraktığı, marka adının bir süre daha başka ellerde yaşamış olabileceği aktarılır. Amiel imzalı pipolar 1980 dolaylarında piyasadan tümüyle silindi. Bu sessiz kayboluş, bağımsızlık sonrası Cezayir'de sanayi düzeninin değişmesi ve pipoya duyulan ilginin genel olarak gerilemesiyle birlikte değerlendirilir. Bugün Amiel, briyar ticaretinin ham madde ülkelerinde bıraktığı seyrek üretim izlerinden biri sayılır.