Joao Reis

Joao Reis, Portekiz'in uluslararası ölçekte tanınan ilk çağdaş pipo yapımcılarındandır. 1978'de Lizbon'da doğan Reis, mesleğe pipoyla değil ahşapla başladı; on beş yaşında mobilya marangozu olarak çalışmaya koyuldu ve elindeki el becerisini yıllar sonra briyara aktardı. Portekiz'in köklü bir pipo yapım geleneği bulunmadığı düşünülürse, atölyesinin doğuşu bir zanaat sürekliliğinin değil, kişisel bir merakın ürünüdür.

Marangozluktan pipoya

Reis'in pipoyla ilk teması koleksiyonculuk üzerinden oldu; gençlik yıllarında pipo biriktirmeye başladı ve Lizbon merkezli Cachimbo Clube de Portugal'ın (Portekiz Pipo Kulübü) çevresine girdi. Kayıtlara göre kendi elleriyle pipo yontma denemesi de bu çevrede, 1998'de kulüpten bir arkadaşı için yaptığı tek parçayla başladı. O tarihte atölyede pipo yapımına özgü donanımın büyük bölümü yoktu; işler marangozluktan devralınan sınırlı bir alet takımıyla yürütüldü. Yine de üretim sürdü ve uğraş, kısa sürede boş vakit meşgalesi olmaktan çıktı.

Danimarka'daki çıraklık

Dönüm noktası 2003'te Barselona'da düzenlenen yavaş içim dünya şampiyonasında yaşandı. Reis burada Danimarkalı usta Kai Nielsen ile tanıştı; kısa süre sonra Danimarka'ya giderek Nielsen'in ve kardeşi Jørgen Nielsen'in yanında çalıştı. Ardından Poul Ilsted ve Tom Eltang gibi isimlerin tezgâhlarında da bulundu. Bu üç ayrı kaynaktan beslenen eğitim, Reis'in işlerine Danimarka okulu çizgisini kalıcı biçimde yerleştirdi: akıcı hatlar, kalıp şekillerden çok serbest yorumlar ve ağızlık ile hazne arasındaki oranların titizlikle kurulması.

Reis'in işleri Amerika'da ilk kez 2004'te Chicagoland International Pipe & Tobacciana Show'da göründü. Bu tarih, Portekizli bir yapımcının uluslararası koleksiyoncu çevresinde düzenli olarak anılmaya başladığı dönemin de başlangıcı sayılır.

Üretim ve üslup

Reis belirli bir şekil kataloğuna bağlı kalmayan yapımcılardandır: klasik biçimlerin serbest yorumları da, tümüyle özgün kompozisyonlar da tezgâhından çıkar. Ağızlıkla sap arasına yerleştirilen ara katmanlar (stem insert) işlerinde sık görülen bir ayrıntıdır; bu geçişler sade gövdelerde ölçülü bir vurgu işlevi görür. Yüzey işlemi ve renklendirmede de tek bir çizgiye bağlanmaz, aynı biçimi farklı bitişlerle ele alır. Yıllık üretim yaklaşık 150 pipo düzeyindedir; tek kişilik bir tezgâh için yüksek sayılsa da seri üretimden çok uzaktır.

Reis'in konumu, Portekiz açısından yalnızca kişisel bir başarı değildir. Ülkede el yapımı pipo üreten atölyelerin sayısı hâlâ azdır ve Bruno Robalo gibi sonraki isimlerle birlikte Portekiz, 2000'lerden itibaren artisan pipo haritasında kendine küçük ama görünür bir yer açmıştır.