Mattner

Mattner, Johannesburg'da yirminci yüzyılın ikinci yarısında çalışmış, adını kurucusu Willi Mattner'dan alan bir Güney Afrika pipo atölyesidir. Üretimi hiçbir zaman fabrika ölçeğine çıkmadı; marka bugün daha çok ikinci el piyasada dolaşan, kâsesinin altında "MATTNER JOHANNESBURG" damgası taşıyan pipolarla tanınır.

Denizcilikten pipoculuğa

Mattner'ın Güney Afrika'da kalması bir tercihten çok savaşın sonucudur. 1914'te Polonya-Rusya sınır bölgesinde doğan Willi Mattner, on dört yaşında evden ayrılarak Alman ticaret filosuna katılmış, İkinci Dünya Savaşı çıktığında makine zabiti olarak çalıştığı gemiyle Durban limanında bulunuyordu. Hamburg kayıtlı gemiye el kondu; mürettebat savaşın sonuna kadar Pretoria çevresindeki enterne kamplarında tutuldu. Barış geldiğinde dönülecek bir Almanya kalmamıştı. Mattner bir süre Durban'da gemi inşa sektöründe çalıştı, orada evlendi ve eşinin ailesinin yanına, Johannesburg'a taşındı.

Mesleği bu ailenin atölyesinde öğrendi. Dükkân o yıllarda Samek's Pipe Hospital adını taşıyordu ve adından anlaşılacağı gibi asıl işi yeni pipo üretmekten çok onarımdı. Kendisine ustalık aktaran kişi, zanaatı Avusturya'da Andreas Bauer'in lüle taşı pipo atölyesinde edinmiş bir oymacıydı; böylece Orta Avrupa kökenli bir işçilik geleneği Johannesburg'a taşınmış oldu. Atölyenin adı sonraki yıllarda Mattner's Pipe Hospital olarak değişti.

Malzeme ve üretim

Atölyenin ocaklık malzemesi uzun yıllar Korsika kökenli briyar oldu. Bloklar Fransa'daki tedarikçilerden getiriliyor, seçim işini Mattner düzenli ziyaretlerle kendisi yapıyordu; kayıtlara göre iki ölçüte bakıyordu: damarın düzgünlüğü ve kütükte boşluk bulunmaması. Bazı pipoların üzerinde geçen "Corsican Briar Supreme" ibaresi de bu malzeme tercihine işaret eder. Üretim hiçbir aşamada seri bir hat hâline gelmedi; parçalar tek tek bitirildi.

Malzeme rejimini değiştiren şey, Güney Afrika'ya uygulanan ambargolar oldu. Briyar tedariki zorlaşınca Mattner Büyük Karoo bölgesindeki Ladismith yöresinden temin ettiği su kabaklarına yöneldi ve kalabaş pipo üretmeye başladı. Bu pipoların hemen hepsi, kalabaşta yerleşmiş kalıp olan Sherlock Holmes biçimindeydi. Ancak kabak işlerken açığa çıkan ince toz görme yetisine kalıcı zarar verdi. Bunun üzerine üretimi bıraktı ve son yıllarında evinden yalnızca onarım işleri sürdürdü — mesleğe başladığı noktaya, tamirciliğe dönmüş oldu.

Miras

Evde çalıştığı bu son dönemde Mattner, Ebenhart adlı bir zanaatkârla tanıştı ve bildiklerini ona aktardı; kayıtlara göre Ebenhart daha sonra kendi başına pipo yapan bir usta olarak anıldı. Willi Mattner 2005'te Johannesburg'da, doksan iki yaşında öldü. Atölye kendisinden sonra sürmedi ve marka üretimden çekildi.

Geriye kalan, ikinci el piyasada dolaşan sınırlı sayıda pipo ile bir aktarım zinciridir: Avusturya kökenli lüle taşı işçiliğinden Johannesburg'daki bir onarım dükkânına, oradan Karoo kabaklarına uzanan bu çizgi, Güney Afrika'nın kendi pipo yapımı geleneğinin en çok anılan halkalarından biri sayılır.