McLary: İki Dönemde Kurulmuş Bir Amerikan Pipo Tezgâhı

McLary, Amerikalı pipo yapımcısı Dave McLary'nin kendi adıyla yürüttüğü tek kişilik tezgâhın adıdır. Bir fabrika ya da ticari marka değil, iki ayrı dönemde kurulmuş kişisel bir uğraş söz konusudur: 1960'ların ortasında başlayan üretim onlarca yıl askıya alınmış, ancak McLary'nin asıl mesleğinden emekli olmasının ardından yeniden canlanmıştır. İkinci dönemin pipoları çoğunlukla Indiana'nın Ingalls kasabasına gönderme yapan "McLary of Ingalls" damgasıyla tanınır.

Mincer hattından gelen bir eğitim

McLary'nin öğreticisi Bill Mincer'dır. Bu isim, Amerikan pipo tarihi açısından rastlantısal değildir: Bill Mincer, 1930'larda Custom-Bilt markasını kuran Tracy Mincer'ın oğludur. Baba Mincer'ın ardından şirketin Indianapolis'teki tesisi çalışmayı sürdürüyor, atölye şefliğini Claude Stewart yürütüyordu; genç McLary de burayı sık sık ziyaret edenler arasındaydı.

İşe bölünmüş bir düzenle başlandığı kayıtlara geçmiştir: McLary briyar bloğunu temin ediyor, tütün haznesinin delinmesi ile ağızlığın (stem) gövdeye oturtulması gibi hassas aşamaları Mincer üstleniyordu. Bu iş bölümü kalıcı olmadı; McLary kısa sürede bütün işlemleri kendi tezgâhında yapabileceği bir atölye kurdu ve ürettiklerini önce yakın çevresine verdi. Ardından Indianapolis ile Indiana'nın Anderson kasabasındaki dükkânlar ve St. Louis'teki bir pipo mağazası da pipolarını raflarına aldı.

Araya giren kırk yıl

Pipoculuk McLary için hiçbir zaman tek geçim kaynağı olmadı. Kariyerinin ağırlığını müzecilik oluşturdu: Indiana Eyalet Müzesi'nde sergi küratörü ve baş tahnitçi olarak yirmi yıl, sonrasında Indianapolis Hayvanat Bahçesi'nde sergi ve grafik küratörü olarak on altı yıl görev yaptı. Bu iki görevin arasına evlilik, kendi elleriyle yürüttüğü bir ev inşası ve çocuk yetiştirme girince tezgâh uzun süre kapalı kaldı.

Hayvanat bahçesindeki görevinden ayrılmasıyla üretim yeniden başladı. Önce birkaç dükkâna küçük partiler verdi, 2001'den itibaren de pipolarını çevrim içi müzayede platformlarında duyurmaya başladı. Adının koleksiyoncular arasında dolaşıma girmesi ve Amerikan el yapımı pipo çevresinde anılması, büyük ölçüde bu ikinci döneme dayanır.

Biçim anlayışı ve briyar

Elde bulunan örnekler McLary'nin kalıba bağlı kalmayan freehand yaklaşımını benimsediğini gösterir. Ağaç kütüğünü andıran, kabuklu yüzeyi kısmen korunmuş gövdeler; düz cilalı elmalar; rustikasyonla dokulandırılmış yüzeyler ve kaplumbağa gibi figüratif denemeler bu tezgâhın bilinen işleri arasında sayılır. Ustasının bağlı olduğu Custom-Bilt geleneğinin tek tip rustik yüzeyine karşılık, McLary'nin işlerinde parçadan parçaya değişen serbest bir biçim arayışı görülür.

Malzeme seçiminde de aynı doğrudanlık öne çıkar. Briyar tedarikini aracısız yapmayı tercih ettiği, İtalya'nın Taggia kasabasındaki bir briyar kesimcisine bizzat giderek blokları tek tek seçtiği kendi anlatımına dayanmaktadır. Cezayir briyarından yapılmış örneklere de rastlanır.