Müllenbach & Thewald
Müllenbach & Thewald, Almanya'nın Westerwald bölgesindeki Höhr kasabasında (bugünkü adıyla Höhr-Grenzhausen) 1830'da kurulmuş, pipolarını M&T damgasıyla imzalamış ve üretimini 1972'ye kadar sürdürmüş bir firmadır. Firmanın hikâyesi, Alman pipoculuğunun el işçiliğinden fabrikaya, kilden ahşaba uzanan geçiş dönemini tek bir çatı altında özetlemesiyle ilgi çeker.
Kilin kasabasında bir atölye
Westerwald, yüzyıllardır kaliteli kili ve taş seramiğiyle anılan bir yöredir; bölgenin fırınları Avrupa'nın önemli bir bölümüne çanak çömlek satmıştır. Böyle bir yerde kil pipo yapımı doğal bir uzmanlık alanıydı ve firma da işe buradan başladı: kendi ürettiği kil pipolarla birlikte Höhr çömlekçiliğinin ticaretini yürütüyordu. Ortakları bir araya getiren bağ akrabalık oldu. Jakob Müllenbach (1800–1876) ile Wilhelm Thewald (1807–1888), Friesehahn ailesinden Maria Magdalena ve Catharina ile evlenmiş iki bacanaktı.
Ahşap ve tezgâh
Yüzyılın ortasına gelindiğinde firmanın ürün yelpazesi genişledi: 1848 sonrasında Almanya'da yetişen çeşitli ağaçlardan pipo yapılmaya başlandı, 1860'ta da briyar programa girdi. Bu tarih, Fransa'da doğan briyar modasının Almanya'da ne kadar erken karşılık bulduğunu göstermesi bakımından dikkate değerdir. Üretim yöntemi de aynı hızla değişti; başlangıçta tamamen el tornasına dayanan işlem 1864'ten sonra makinelerle yapılmaya başlandı. Yüzyıl dönümünün ardından — kaynaklarda kesin yıl verilmez — Vallendar'da yalnızca briyar işleyen ikinci bir atölye devreye girdi. M&T camiada saygı gören bir marka sayılmakla birlikte Alman pipo sanayiinin en büyükleri arasına hiçbir zaman girmedi.
Yıkım ve yeniden kuruluş
5 Ocak 1945'teki hava saldırısı Höhr'ü ağır biçimde tahrip etti; firmanın idari binaları ve pipo atölyesi de kullanılamaz hâle geldi. Onarım aynı yılın mayısında başladı, üretime dönüş ise 15 Ocak 1947'yi buldu. Höhr-Grenzhausen'de kurulan tesis eskisinden büyük olduğu için Vallendar'daki briyar atölyesine gerek kalmadı ve orası kapandı. Kayıtlara göre 1949 sonunda pipo bölümünde kırk yedi kişi çalışıyor, briyarın yanı sıra başka ağaçlarla da üretim sürüyordu; yine aynı kayıtlarda 1950'lerin ortasında atölye mevcudunun üçte birinden fazlasının kadın işçilerden oluştuğu belirtilir.
Sonun gelişi
Sıkıntı 1970 dolaylarında görünür oldu. Firmanın asıl dayanağı olan ekonomik fiyat basamağı, briyarı kendi topraklarından çıkaran ve çok daha düşük işçilik maliyetiyle çalışan İtalyan ve Fransız atölyelerinin ürünleriyle doldu. Model dağarının eskimişliği de eklenince, M&T'nin üst serileri bile Almanya iç pazarında Oldenkott ve Vauen karşısında tutunamadı. Böylece 140 yılı aşan bir üretim geçmişi 1972'de sona erdi. Atölyenin son işletme sorumlusu Norbert Gerharz ise tezgâhı bırakmadı; bağımsız bir pipo ustası olarak çalışmayı sürdürdü ve yaptığı pipoları "Vallberg" adıyla imzaladı. Firma ise pipoyu tamamen bırakarak kil madenciliğine yöneldi; bu alanda bugün de faaliyette olduğu belirtilir.