Negoita (Rolando Negoita)

Negoita, Romanya doğumlu tasarımcı ve metal ustası Rolando Negoita'nın New York eyaletinde yürüttüğü tek kişilik pipo atölyesinin adıdır. Üretim "Atelier Rolando" adıyla, Hudson Vadisi'ndeki Accord kasabasında sürdürülmüştür. Negoita, ABD'deki çağdaş el yapımı pipo kuşağı içinde klasik şekil dizgesinin dışına çıkan serbest biçimleriyle tanınır.

Transilvanya'dan Parsons'a

Negoita, zanaatkârlığın köklü olduğu Transilvanya'da doğmuş ve Bükreş'teki Romanya Güzel Sanatlar Akademisi'ni bitirmiştir. Dönemin Romanya'sında hazır pipo bulunmadığı için briyar dışındaki kütüklerle çalışmayı öğrenmiş; ilk denemeleri kiraz ve kuşburnu kütüğünden çıkmıştır. ABD'ye yerleştikten sonra New York'taki Parsons School of Design'da metal işçiliği ve ürün tasarımı dersleri vermiş, aynı dönemde takı, bıçak ve aksesuar da üreten kendi stüdyosunu açmıştır.

Pipo yapımına düzenli dönüşü, kayıtlara göre 2000'li yılların başına rastlar. Erwin Van Hove'un Amerikan atölye sahnesini tanıttığı Go West yazısı, Negoita'yı o sırada pipo dünyasına gireli henüz bir yıl olmuş bir isim olarak kaydeder. Aynı yazıya göre içim düzeneğinin oturmasında Tom Eltang ile Trever Talbert'in teknik öğütlerinin payı vardır; Negoita ayrıca Chicago pipo fuarında en iyi briyar sergisi ödülünü kazanmıştır.

Biçim dili

Negoita'nın işleri, İngiliz şekil dizgesinden çok tasarımcı gözüyle kurulmuş serbest biçimlere yakındır. Atölyenin kendi tanıtımında ilham kaynakları arasında antik çağ çömlekçiliği, tesisat parçaları, Art Deco, meyveler, kabuklu yemişler, yumurta, dolanmış sarmaşıklar ve deniz canlıları sayılır. En çok anılan biçimleri balina, körük (bellows), ceviz, amfora ve katana adlarıyla bilinir.

En tanınan yüzey işlemi "walnut", yani ceviz rustikasyonudur: kâseyi ceviz kabuğunun kıvrımlı yüzeyine benzeten, elde açılmış bir doku. Bu doku, ustanın kendi geliştirdiği bir rustikasyon üslubu olarak kabul edilir.

Yapım ve malzeme

Atölyede metal işçiliği ile ahşap yontuculuğu iç içe yürümüştür. Gümüş ve gümüşle birlikte kullanılan başka metaller, sap bileziklerinde ve kimi zaman gövde üzerindeki uygulamalarda görülür; bu, Negoita'nın işlerini çağdaşlarından ayıran en görünür özelliktir. Ağızlık tarafında ise klasik malzemeler tercih edilmiştir. Usta, donanımlı bir atölyesi olmasına karşın pipoda el işçiliğine ağırlık verdiğini birçok kez belirtmiştir; ürettiği her parçayı "işlevsel heykel" olarak tanımlaması da bu yaklaşımın uzantısıdır.

Atölyenin sonu

Negoita'ya 2010'ların sonunda beyin tümörü teşhisi konmuş ve tümör 2017'nin sonunda ameliyatla alınmıştır. Şubat 2018'de New York Pipe Club, tedavi masrafları için bir dayanışma kampanyası duyurmuş; koleksiyoncuların bağışladığı pipoların satışıyla destek toplanmıştır. Usta 2021 yılının şubat ayı başında hayatını kaybetmiş, atölye onunla birlikte kapanmıştır. Bugün Negoita imzalı pipolar yalnızca ikinci el dolaşımda görülür.