Rattray's

Rattray's, kökeni İskoçya'nın Perth şehrindeki bir tütüncü dükkânına dayanan, önce harmanlarıyla tanınan ve zamanla pipolarıyla da anılır olan bir markadır. Markanın kurucusu Charles Rattray hiçbir zaman kendi piposunu üretmemiş, adını taşıyan pipoları başka atölyelere yaptırmıştır; bu düzen bugün de sürdüğü için Rattray's, bir fabrikadan çok bir isim ve bir beğeni çizgisi olarak görülür.

Perth'teki dükkân

Kayıtlara göre Charles Rattray 1880'de doğdu ve tütün ticaretinin güçlü olduğu Dundee'de yetişti; harmanlamayı da burada öğrendi. 1903'te, yirmi üç yaşındayken Perth'e geçti ve şehrin ana caddesindeki bir tütüncü dükkânında çalışmaya başladı. Aynı dükkânı 1911'de satın alarak kendi adını verdi. Kaynaklar 1903 ile 1911 tarihlerini kimi zaman birbirinin yerine kullanır; ilki Perth'e gelişin, ikincisi ise işletmenin gerçekten Rattray adıyla anılmaya başladığı yılın tarihidir.

Dönemin çoğu tütüncüsü gibi Rattray de yalnızca hazır tütün satmıyor, dükkânın arkasında kendi harmanlarını kuruyordu. Zamanla bu iş, dükkânın asıl kimliği hâline geldi. Kendi adını taşıyan İskoç usulü harmanlar, ağır Latakia ve doğu tütünlerinin Virginia'yla dengelendiği bir çizgide geliştirildi; camiada Rattray bu tarzı olgunlaştıran adlardan sayılır. Harman adlarının bir bölümü, sonraki kuşaklara marka üzerinden aktarıldı.

Sahiplik değişimleri

Charles Rattray 1964'te öldü; işletmenin başına aynı adı taşıyan oğlu geçti ve onu 1980'deki emekliliğine kadar yönetti. Perth'teki dükkân bunun ardından, aktarılanlara göre 1981'de kapandı. Oğulun 1984'teki ölümüyle marka adı ve özgün tarifler üzerindeki haklar kızlarına kaldı. Harmanların bir bölümü ise daha 1970'lerde başka üreticilerin tesislerinde yapılıyordu. Sonraki aşamada Alman tütün firması Kohlhase & Kopp önce Rattray's ürünlerinin Almanya'daki ithalatçısı oldu, ardından marka adını ve tarifleri bünyesine kattı. Bu devrin kesin tarihi belgelenmiş değildir; kaynaklar 1980'lerin sonu ile 1990 arasında bir aralığa işaret eder. Böylece İskoç kökenli bir marka, üretimi Kıta Avrupası'na taşınmış bir isme dönüştü.

Pipolar

Markanın pipo kanadını bugünkü çizgisine taşıyan isim Oliver Kopp'tur. Rattray's damgalı pipolar tek bir fabrikadan çıkmaz; siparişler yerleşik atölyelere dağıtılır. Fransa tarafında Saint-Claude yöresinden Chacom ve Butz-Choquin, İtalya tarafında Brebbia ile Gigi bu adlar arasında anılır. Aktarılanlara göre L'Anatra da listeye dâhildir; lüle taşı modeller ise Eskişehir taşıyla çalışan Altınay atölyesine yaptırılır.

Bu dağınık üretim düzeni, klasik İngiliz şekillerinden geniş bir yelpazenin tek marka altında toplanmasına imkân verir. Serilerin adları çoğu zaman markanın tütün harmanlarından ödünç alınır; böylece pipo ile tütün katalogları birbirini yansıtır. Ana malzeme funda kökü (briyar) olmakla birlikte, artık üretilmeyen Bog Oak serisinde bataklıkta yüzyıllarca kalarak kararmış meşe kullanılmıştı; bu malzeme camiada morta adıyla bilinir. Katalogda düz cilalıdan kumlamaya uzanan farklı yüzey işlemleri de yer bulur.