Royal Copenhagen

Royal Copenhagen, resmî adıyla Den Kongelige Porcelænsfabrik, 1 Mayıs 1775'te kimyager Frantz Heinrich Müller tarafından Kopenhag'da kurulmuş porselen fabrikasıdır. Sofra takımlarıyla ve mavi desenli figürleriyle tanınan kurumun pipo literatüründe anılmasının nedeni, iki buçuk yüzyıllık geçmişinin küçük bir dilimidir: 1970 dolaylarında başlayıp yaklaşık on beş yıl süren porselen pipo üretimi. Bu kısa girişim, aynı yıllarda Danimarka pipo tasarımını belirleyen ustaların büyük bölümünü tek bir projede bir araya getirdiği için hatırlanır.

Porselen bir deneme

Pipo işine girme kararının arkasında, pipo camiasında sık anlatılan bir hikâye vardır: fabrikanın Kral IX. Frederik'e (1899-1972) hazırladığı bir çift porselen pipo ile bir tütün kavanozu. Anlatıya göre bu armağan kralın yetmişinci yaşı içindi, yani 1969'a denk gelir; beğenilmesi üzerine seri üretim gündeme geldi. Ne armağanın kendisi ne de kralın pipo tutkunluğu pipo yazınının dışında bağımsız bir kayıtla doğrulanabilmiştir; bu nedenle olay bir kuruluş anlatısı olarak aktarılmalıdır.

Doğrulanabilen nokta ürünün kendisidir. 1970'te sekiz modelden oluşan bir dizi tanıtıldı; billiard, zulu ve bent billiard gibi yerleşik biçimlerin porselene uyarlanmış hâlleriydi bunlar. Diziden en çok ilgi gören model, adını neredeyse küresel gövdesinden alan Golf Ball oldu. Malzemenin daha eski kullanımı için porselen pipo maddesine bakılabilir.

1971'de kurulan tasarım masası

Diziyi genişletmek için 1971 sonbaharında bir tasarım yarışması düzenlendi. Çağrılan isimler arasında Anne Julie, Emil Chonowitsch, Jess Chonowitsch, Poul Hansen, Gert Holbek, Lars Ivarsson, Sixten Ivarsson, Svend Knudsen, Ib Loran, Jørn Micke ve Karl Erik Ottendahl vardı. Liste, Danimarka okulu diye anılan kuşağın neredeyse tamamını kapsar; bu yüzden yarışma, ülkenin pipo tasarımı tarihinde alışılmadık bir buluşma sayılır.

Yarışmanın ayrıntıları tek bir anlatı zincirine dayanır ve ikincil kaynaklar aynı bilgiyi yineler. Bu kayda göre kırk dokuza yakın biçim önerilmiş, değerlendirme tasarımcı adları gizlenerek yapılmış, birincilik ile üçüncülük Jørn Micke'e, ikincilik Ib Loran'a gitmiştir. Dereceye giren biçimler, Lars Ivarsson'un bir tasarımı ve Micke'ten ayrıca alınan birkaç biçimle birlikte üretime girmiştir. Micke'in adı bu pipolarla özdeşleştiği için koleksiyon piyasasında dolaşan örnekler çoğunlukla ona atfedilir.

Malzemenin sınırları ve üretimin sonu

Porselen, kâse için beklenmedik biçimde dayanıklı bir malzeme olsa da birleşim yerlerinde zorluk çıkardı. İlk modellerde ağızlık geçmesi (tenon) geleneksel yönde işlenmişti; içim sırasında bağlantının gevşediği ve kâsenin ayrılabildiği bildirilmiştir. Pipo yazınına göre geçmenin yönü 1972 dolaylarında tersine çevrilerek sorun giderilmiştir; bu ayrıntı da tek bir kayda dayandığı için kesinlik iddiası taşımaz.

Üretim, on beş yılı bulan bir dönemin ardından 1980'lerin ortasında sona erdi; kesin bir kapanış tarihi kayıtlarda geçmez. Fabrika bu yıllarda bir dizi el değiştirme ve birleşme yaşadı ve günümüzde Royal Copenhagen, pipoyla ilgisi kalmamış bir porselen markası olarak sürüyor. Dönemin pipoları bugün kullanım nesnesinden çok, Danimarka tasarımının kısa bir yan koluna ait belge olarak değerlendirilir.