S. Bang

S. Bang, 1968'de Kopenhag'da açılan ve 2019'da kapanan Danimarka pipo atölyesidir. Marka adını kurucusu Svend Bang'ten alır; buna karşılık atölyeye bugünkü itibarını kazandıran, yarım yüzyıla yakın süre aynı tezgâhı paylaşan Per Hansen ile Ulf Noltensmeier olmuştur. Yılda az sayıda pipo çıkarıp her birine gereken zamanı ayırma tercihi, S. Bang'i Danimarka okulu geleneğinin en üst basamağında sayılan birkaç atölyeden biri yaptı.

Tütün tezgâhından pipo tezgâhına

Svend Bang'in mesleği oymacılık değil tütüncülüktü. Kopenhag'ın merkezindeki köklü tütüncü W. Ø. Larsen'de çalıştığı yıllarda harman bilgisi edindi; dükkâna bağlı bir pipo atölyesinin kurulmasında da sorumluluk aldı. Bu deneyim, 1968'de kendi dükkânını açtığında ona hazır bir düzen sundu: önde satış bölümü, arkada bir çalışma odası. Odada başlangıçta yalnızca onarım işi görülüyordu, oysa Bang'in istediği kendi adını taşıyan pipolardı. Bunun için peş peşe usta işe aldı; gelenlerin çoğu kısa sürede ayrıldığından kadro bir türlü oturmadı. Kayıtlarda anılan adlar arasında Peter Rafn ile Ivan Holst Nielsen vardır.

Hansen ile Noltensmeier

Gelip kalan ilk usta Per Hansen oldu; kısa bir süre çalıştığı Preben Holm atölyesinden ayrılarak 1970'te Bang'in yanına geçti. Orada tanıştığı Alman asıllı Ulf Noltensmeier de bir yıl sonra aynı kadroya katıldı. İkisi de her aşamanın elde yapılmasında ve yalnızca en iyi funda kökünün (briyar) seçilmesinde diretiyordu. Bu tutum başlangıçta işverenle anlaşmazlık doğurdu: dönemin Danimarka'sında büyük atölyelerin ulaştığı üretim hacmi Bang'i etkilemişti, elde kesilen ağızlıkları da fazla zaman alıcı buluyordu. Tartışma ustaların lehine kapandı; talep büyüyünce atölye 1976'da Kopenhag'ın kuzeyinde daha geniş bir yere taşındı ve kapanışa kadar orada kaldı.

Svend Bang 1984'te emekliye ayrılırken işletmeyi bu iki ustaya devretti; kayıtlara göre 1993'te öldü. Hansen ile Noltensmeier marka adını olduğu gibi korudu, tek dokundukları yer damgadaki şehir satırı oldu: İngilizce "COPENHAGEN" yazısının yerini Danca "KOBENHAVN" aldı. Bir S. Bang piposunun devir öncesine mi sonrasına mı ait olduğu bugün önce bu satırdan anlaşılır.

Tezgâhtaki yöntem

Atölyede iş bölümü yoktu; her usta kendi piposunu ilk kesimden son cilaya kadar tek başına götürür, markayla anılan gümüş bilezikleri de yine kendisi işlerdi. Bunun tek istisnası kumlamaydı: bu işleme ayrılan gövdeleri Per Hansen Stanwell fabrikasına götürür, makineyi orada kendi kullanırdı. Ağızlık (stem) tarafında da değişmeyen bir tercih vardı, siyah vulkanit elde kesilerek biçimlendirilirdi. Damarı öne çıkarmak için uygulanan iki aşamalı boyama ise her kütükte başka türlü davrandığından, iki gövdenin birbirinin eşi olması mümkün değildi.

Kalite kademesini gösteren damga Avrupa'ya gönderilen pipolarda kullanılırdı. Aktarıldığına göre dizi en alttan siyah kumlama ve açık kumlama ile açılır, 5'ten 9'a kadar sayılarla sürer, A, B ve C harfleriyle biterdi; D damgasına çok seyrek rastlanır. Amerika'ya gidenlerde ise kademe yerine yıl, sıra numarası ve ustanın baş harfleri damgalanırdı. Bu numaranın kaliteyle ilgisi yoktur, ustanın o yıl içindeki üretim sırasını verir.

Kapanış

Per Hansen ile Ulf Noltensmeier 2019 sonbaharında emekliliklerini duyurdu. Markayı sürdürecek bir isim açıklanmadığı için atölye de kapandı. Geriye küçük bir tartışma konusu kaldı: Svend Bang'in kendi yaptığı ve eşinin kızlık soyadını verdiği Löfberg pipoları. Anlatılana göre bu pipolar 1970'lerin sonunda Alman distribütörün deposunda unutulmuş, ancak 2005'te yeniden ortaya çıkmıştır.