Sèvres

Sèvres, Fransa'nın kraliyet himayesinde kurulmuş porselen imalathanesidir. Adı çoğunlukla sofra takımları, vazolar ve heykelciklerle anılsa da, atölyenin on sekizinci yüzyıl üretimi içinde küçük bir grup porselen pipo haznesi de bulunur. Bu haznelerin sayısı hiçbir zaman fazla olmamıştır; bugün Sèvres, pipo tarihinde bir marka olmaktan çok, porselen pipo geleneğinin Fransa ayağını temsil eden bir isim olarak anılır.

Kraliyet imalathanesinin doğuşu

Atölyenin çekirdeği 1740'ta Paris yakınındaki Vincennes'te, eski kraliyet şatosunun bir kulesinde kuruldu. Uzun denemelerin ardından yumuşak hamur (soft-paste) porselen tutturuldu ve 1745'te kraliyet ayrıcalığı verildi; bu ayrıcalık, Saksonya usulü, yani Meissen tarzında boyalı ve yaldızlı porselen üretme hakkını kapsıyordu. 1752'de çok renkli parçalar için tanınan tekel bu konumu pekiştirdi. İşletme 1756'da Sèvres'e taşındı, 1759'da ise XV. Louis tarafından bütünüyle satın alındı. Kralın metresi Madame de Pompadour'un uzun süreli desteği, atölyenin Avrupa'da moda belirleyen konuma yükselmesinde belirleyici sayılır.

Sert hamur (hard-paste) porselene geçiş daha geç oldu. Limoges yakınındaki Saint-Yrieix-la-Perche'te 1768'de kaolin yataklarının bulunması bu tekniğin önünü açtı ve sert hamur üretimi 1770'te başladı; anlatılana göre atölye bileşimin sırrını daha erken bir tarihte, 1761 dolaylarında satın almıştı. İki hamur bir süre yan yana kullanıldı, yumuşak hamur üretimi 1804'te bırakıldı.

Pipo hazneleri ve tanımlama sorunu

Hazneler, atölyenin olağan iş bölümü içinde ortaya çıkmış yan ürünlerdir. Sèvres'te bir parçayı tek usta baştan sona bitirmez; hamur hazırlama, biçimlendirme, boyama ve yaldızlama ayrı uzmanlıklara dağıtılmıştı. Pipo bu düzende hiçbir zaman düzenli bir kalem hâline gelmedi. Toplam üretime dair elde tek bir tahmin vardır: Parisli bir antika pipo uzmanının görüşüne göre yüzyıl kapanırken yapılmış hazne sayısı üç yüzü geçmiyordu. Bu rakam bağımsız bir sayımla doğrulanmış değildir.

Az sayıda oluşları, parçaların bugün kolayca tanınmasını sağlamaz. Tersine, erken dönem porselen haznelerin çoğu fabrika damgası taşımadığı için Fransız işi bir hazneyi çağdaşı Alman örneklerinden ayırmak çoğu zaman mümkün olmaz. Elde kalan tek dayanak biçimdir. Peckus ve Rapaport'un porselen pipolar üzerine çalışmasında, çokgen yüzeyli "à pans" haznesi Sèvres'e atıf için başlıca ölçüt sayılır; bu ölçütün birincil belgelerdeki karşılığı ise açık değildir. Madenî bileziklerdeki yaldız kalıntıları ve rokoko bezeme de tarihlendirmeyi destekleyen ikincil ipuçlarıdır.

Bugünkü konumu

İmalathane varlığını Manufacture nationale de Sèvres adıyla sürdürmektedir. 2010'da Ulusal Seramik Müzesi ile birleşerek "Sèvres – Cité de la céramique" çatısı altında toplanmış, 2012'den itibaren Limoges'u da içeren daha geniş bir kuruma bağlanmıştır. Kurumun bugünkü üretiminde pipo yer almaz; Sèvres hazneleri yalnızca müze ve koleksiyon nesnesi olarak, lüle taşı ve kil pipo örnekleriyle birlikte porselenin pipo tarihindeki kısa ama dikkat çekici bölümünü belgeler.