Yello-Bole

Yello-Bole, Amerikan pipo sanayisinin seri üretim kanadında doksan yılı aşkın süredir ayakta kalmış bir markadır. Adını hazne içine sürülen sarımtırak astardan alır; bilinirliğini de büyük ölçüde bu astara ve çevresinde kurulan reklam diline borçludur.

Bir yan ürün olarak doğuş

Markanın çıkış noktası ticari bir hesaptır: elemeden geçemeyen ham maddeyi değerlendirmek. Kaufmann Bros. & Bondy 1851'de kurulmuş köklü bir New York firmasıydı ve amiral gemisi Kaywoodie için ayırdığı funda kökü (briyar) bloklarını sıkı bir ayıklamadan geçiriyordu. Elemenin dışında kalan parçalar atıl duruyordu; Yello-Bole hattı, aktarıldığına göre 1932'de tam bu boşluğa yerleşerek şirketin fiyat merdiveninde en alt basamağı üstlendi.

Üretim düzeni de aynı mantığı izledi. Firmanın kendi atölyeleri New Jersey'de çalışırken yeni hattın yapımı, grubun New Hampshire'daki bağlı kuruluşu The New England Briar Pipe Company'ye bırakıldı; böylece boş duran bir kapasite işletilmiş oldu. Bu ayrıntı yalnızca pipo literatüründeki aktarımlara dayanır, bağımsız bir şirket kaydıyla desteklenmemiştir.

Bal katkılı astar

Markayı rakiplerinden ayıran şey hazne iç yüzeyine uygulanan kaplamaydı: bileşimine bal karıştırılmıştı ve adın kaynağı da bu sarımsı yüzeydi. 1940'ların ilanlarında "Honey Girl" adlı çizgi bir figür kullanılıyor, astarın piponun alıştırma sürecini hızlandırıp ilk içimleri yumuşattığı ileri sürülüyordu. Bu iddia dönemin reklam söylemine aittir; kaplamanın etkisine dair doğrulanmış bir teknik veri bulunmaz.

Savaş yıllarının yerli briyar denemesi

Akdeniz'den briyar sevkiyatı İkinci Dünya Savaşı'yla birlikte kesilince firma 1941'de yurt içinde bir kaynak aramaya koyuldu. Kaliforniya'da Santa Cruz Dağları yamaçlarındaki manzanita kütükleri denendi ve elde edilen malzemeye "Mission Briar" adı verildi; toplama işi bu amaçla kurulan Pacific Briarwood Company'ye bırakıldı. Manzanita bitkibilim açısından Akdeniz fundasına yakın olsa da içimde aynı sonucu vermedi, ithalat yeniden açılınca girişimden vazgeçildi. Bu deneme, briyara alternatif aranan ağaçlar arayışının Amerikan örneklerinden sayılır.

El değiştirmeler ve Brylon

Şirketin tamamı 1952'de pipo sektörünün dışından bir alıcıya geçti; bu alıcının kimliği elimizdeki kayıtlarda geçmiyor. Ara dönem uzun sürmedi: Mart 1955'te S. M. Frank & Co., KB&B'yi bağlı kuruluşlarıyla ve Yello-Bole'yle birlikte devraldı. Marka 1972'ye kadar ana şirket içinde kendi yöneticileri ve satış kadrosu bulunan ayrı bir bölüm olarak yürütüldü; camiada en verimli döneminin bu yıllar olduğu kabul edilir.

1966'da S. M. Frank, briyara ucuz bir seçenek olsun diye Brylon adlı sentetik bir malzeme geliştirdi. Restorasyon literatüründe bu malzeme, yüksek sıcaklığa dayanıklı bir reçineyle ahşap tozunun karışımı olarak tarif edilir; üreticinin teknik belgesiyle doğrulanmış bir bileşim değildir. Brylon çatlamaya ve yanmaya briyardan dirençli sayılır, buna karşılık elde daha ağır durduğu ve hızlı içimde ısındığı bilinir. Önce Yello-Bole modellerinde kullanıldı, sonra Medico hattına da geçti. Marka bugün de S. M. Frank çatısı altında hem briyar hem Brylon gövdeli modellerle sürüyor.

Firma arada mekanik denemelere de girişti. Hazne dibine sekiz delikli metal bir ızgara yerleştiren Ejecto Grate patent başvurusu aşamasında kaldı ve sürdürülmedi. Alüminyum gövdeli Aristocrat Airograte ise metal tabana vidalanan briyar bir silindir kullanıyor, alt bölmede nem ve katranın toplanması amaçlanıyordu.

Damgalardan tarihlendirme

Estate örneklerinde gövde ve sap damgaları kaba bir tarih aralığı verir. Camiada yaygın olarak anılan ölçütler şunlardır: