Cavalier

Cavalier, sapı kâsenin altına doğru uzayan ve bu uzantının ucunda sökülebilir bir kapak taşıyan pipo şeklidir. Alışılmış bir pipoda sap kâseden geriye doğru tek yönde gider; cavalier'de ise sap, kâsenin gerisinde kalmakla yetinmez, aşağı doğru inerek pipoya bir tür ayak kazandırır. Bu ayak sayesinde pipo masaya bırakıldığında yan yatmadan dik durabilir. Şekil bugün yaygın değildir; daha çok tek tek üretilen usta işlerinde ve eski kataloglarda karşımıza çıkar.

Yapısı ve çalışma ilkesi

Cavalier'i tanımlayan şey görüntüsünden çok delme düzenidir. Sapta iki ayrı delik bulunur: birincisi sapın bir ucundan öbür ucuna boydan boya geçer, ikincisi ise kâsenin dibini bu ana kanala bağlar. Duman kâsenin dibinden sapa geçerken yoğuşan nem yerçekimiyle sapın en alçak noktasına, yani kapaklı uzantıya iner ve orada birikir. Böylece nem, pipo anatomisi bakımından en hassas yer olan duman yolunda ve ağızlıkta toplanmaz.

Uzantının ucundaki kapak vidalı veya geçmeli olabilir. Sökülünce hem biriken sıvı boşaltılır hem de piponun içine düz bir kanaldan temizleyici geçirilebilir. Bu yönüyle cavalier, nemle başa çıkmayı gövde tasarımına yükleyen çözümler arasında sayılır; aynı sorunu farklı yoldan ele alan düzenekler için bkz. pipo filtreleri ve sistemleri.

Kökeni

Şeklin kökeni Orta Avrupa'nın parçalı pipo geleneğine bağlanır. Almanca Gesteckpfeife adı sözcük sözcük "parçalardan kurulu pipo" demektir: kâse, hazne, sap ve ağızlık ayrı ayrı yapılır, birbirine geçirilerek takılırdı. On sekizinci yüzyıldan yirminci yüzyılın başına kadar Alman ve Avusturya kültüründe yaygın olan bu pipolar Tirol yöresiyle anıldığı için Tirol piposu diye de bilinir. Kâse çoğunlukla porselen olurdu; altındaki hazne tütünün suyunu ve katranını tutar, kimi zaman içine tat vermesi için şarap konurdu.

Ticari şekil rehberlerine göre on dokuzuncu yüzyılın sonlarından itibaren bu düzen briyar pipoya uyarlandı ve İngiliz üretiminde cavalier adıyla anılmaya başlandı; bağın akademik bir çalışmayla incelendiği söylenemez. Dunhill'in şekil listelerinde cavalier adı geçer, iki savaş arası dönemden kalma örnekler ise "Tyrolean cavalier" diye kayıtlıdır; Comoy's gibi başka İngiliz üreticilerin de benzer pipolar yaptığı aktarılır. Şeklin adının nereden geldiği kesin olarak belgelenmiş değildir.

Bugünkü durumu

Cavalier standart şekil listelerinde nadiren yer alır; bu yüzden pipo şekillerinin sınıflandırılması içinde çoğu zaman müstakil bir aile değil, sap uzantısıyla tanımlanan bir alt başlık olarak geçer. Kâse biçimi serbesttir: billiard, apple ya da daha serbest gövdeler cavalier düzenine uyarlanabilir; sap düz de olabilir, bükümlü de. Bu esneklik şekli usta işi üretim için çekici kılar, çünkü asıl belirleyici olan kâsenin silueti değil, sapın alta inen kolu ve kapağıdır.

Uygulamada iki delikli düzen, sıradan bir pipodan daha dikkatli bir eksen hesabı ister; kanalların buluşma noktası kaydığında hem çekiş bozulur hem de temizlik zorlaşır. Şeklin yaygınlaşmamasında bu yapım güçlüğünün de payı olduğu kabul edilir.