Amy Lawrence Lowell

Amy Lawrence Lowell (1874-1925), yirminci yüzyıl başı Amerikan şiirinin en çok tartışılan adlarından biri ve tütün tarihinin sıra dışı bir figürüdür. Boston'ın köklü Lowell ailesinden gelen şair, kadınların açıkta tütün içmesinin ayıp sayıldığı yıllarda purosunu saklamadı; koleksiyonlarda ona atfedilen lüle taşı pipolar ise adını pipo literatürüne de taşıdı.

Hayatı ve şiiri

9 Şubat 1874'te Massachusetts'in Brookline kasabasında, ailenin Sevenels adlı malikânesinde doğdu ve ömrünün büyük bölümünü aynı evde geçirdi. Üniversite okumadı; kendini babasının kütüphanesinde ve Boston Athenæum'un raflarında yetiştirdi. Ağabeylerinden Percival Lowell astronom, Abbott Lawrence Lowell ise Harvard Üniversitesi'nin rektörüydü. Yazıya geç başladı: ilk şiir kitabı A Dome of Many-Coloured Glass 1912'de çıktı. Kısa sürede imgecilik (Imagism) akımının Amerika'daki sözcüsü oldu, üç imgeci antoloji derledi; akımın yönü onun elinde şekillenince Ezra Pound bu gidişi "Amygism" diye küçümsedi. 12 Mayıs 1925'te Sevenels'te beyin kanamasından öldü, ertesi yıl What's O'Clock adlı kitabıyla Pulitzer Şiir Ödülü'ne değer görüldü. Nadir kitap ve el yazması koleksiyonu Harvard Üniversitesi'ne bağışlandı; bugün Houghton Kütüphanesi'nde kendi adını taşıyan odada korunuyor.

Puro alışkanlığı ve kamusal imge

Lowell'ın puro içmesi dönem basınının vazgeçmediği bir malzemeydi; gazeteler onu iri ve koyu purolar tüttüren bir kadın olarak duyurdu. Aktarılana göre gerçekte seçtiği purolar bu tarifin çok uzağındaydı: Filipinler'den gelen ince, hafif Manila puroları ve küçük panatelalar. Barbara L. Bellows'un 2006 tarihli A Talent for Living adlı çalışmasında, Sevenels'in yenilenmesi sırasında yalnızca purolarına ayrılmış, nemi denetlenen bir depo yaptırdığı belirtilir. Ölçüleri, erkek kesimi giysileri ve alışkanlıkları yüzünden alay konusu edilmesi bu görünürlükten vazgeçmesine yol açmadı; rakip bir şairin ona yakıştırdığı "hippopoetess" lakabı da o tepkinin izini taşır. Adı bugün ünlü pipo ve tütün tiryakileri derlemelerinde, kadın içiciler sayılırken sık sık anılır.

Pipo: eşyalar ve çelişen tanıklıklar

Pipoyla ilişkisine dair en somut iz eşyalarda kaldı. New York Halk Kütüphanesi'ndeki George Arents tütün koleksiyonunda sergilenen bir lüle taşı pipo ona atfedilir; koleksiyonu tanıtan bir yazıya göre şairden geldiği söylenen piponun sayısı kırkı bulur. Aynı aktarım, Lowell'ın bilinen tek alışkanlığının puro olduğunu da hatırlatarak çelişkiyi kendi içinde kayda geçirir. Anlatıldığına göre 1983'te New York'taki Grolier Club'da düzenlenen edebiyat hatıraları sergisinde de şaire ait bir lüle taşı pipo yer almış, kulüpte ona ait yedi içilmemiş Filipin purosu da bulunmuştur.

Yazılı tanıklıklar ise birbirini tutmaz. Horace Gregory'nin 1958 tarihli biyografisi, onun kapalı kapılar ardında — kır evinde kahvaltıdan sonra ya da Sevenels'te yatağında — zaman zaman pipo içtiğini aktarır. Bellows ise piponun ona fazla zahmetli geldiğini yazar. Pipe Lovers dergisinin Ekim 1948 sayısında, Boston'daki D. P. Ehrlich tütüncüsünün müdürüne dayanılarak, Lowell'ın elinden geldiğince hafif pipolar seçtiği ve olabilecek en ince ağızlıkta ısrar ettiği anlatılır. Bilinen şiirlerinde pipo sözcüğü yalnızca iki uzun metinde, "The Cremona Violin" ve "The Great Adventure of Max Breuck" içinde geçer; ikisinde de pipo sahneyi kuran bir eşyadır. Lüle taşının edebiyata düşen izini derleyen yazılar için tanıdık bir görüntü olsa da bu satırlar şairin kendi alışkanlığına kanıt sayılmaz. J. B. Priestley gibi piposuyla özdeşleşen yazarların aksine Lowell, tütün tarihine bir tiryakilik portresiyle değil, kaynakların uzlaşamadığı bir koleksiyon sorusuyla geçmiş sayılır.