Britanya Pipoculuğu (Great Britain)

Britanya, pipo yapımının hem kil hem briyar evresinde belirleyici olmuş sayılı ülkelerden biridir. Tütünün adaya ulaşmasının ardından kurulan kil pipo atölyeleri yüzyıllar boyunca Avrupa pazarını beslemiş, 19. yüzyılın ikinci yarısında Londra çevresinde toplanan briyar atölyeleri ise "İngiliz piposu" diye anılan ayrı bir biçim ve işçilik anlayışını ortaya çıkarmıştır.

Kil pipo yüzyılları

İlk evrenin ürünü kil pipo oldu. Kalıpta biçimlendirilip fırınlanan bu ucuz pipolar, ucuz sigaranın yaygınlaştığı 19. yüzyıl sonuna kadar Avrupa'da neredeyse tek içim aracı olarak kaldı. Üretim erkenden düzene sokuldu: 1619'da Westminster'daki pipocular kraliyet beratıyla örgütlendi, birkaç on yıl içinde bu yapı Londra'nın lonca (livery company) düzenine bağlandı. Londra dışında Shropshire'daki Broseley kasabası, kayıtlara göre 16. yüzyıl sonunda başlayan üretimiyle en tanınan taşra merkezi oldu; 17. yüzyılın son çeyreğinde buradaki ustaların pipolarına tarih damgalaması, bugün arkeolojik tarihlendirmenin dayanaklarından biridir. Kasabadaki son kil pipo fabrikası 1950'lerin sonunda üretimi bırakmış, yapı 1996'da müze olarak yeniden açılmıştır.

Briyarın gelişi ve Londra atölyeleri

1850'lerden sonra Korsika kökenli funda kökü, Fransa üzerinden adaya ulaştı ve kil pipoyu hızla geri plana itti. Bu geçişin arka planı için Briyar Devrimi ve Saint-Claude maddesine bakılabilir. Britanya'da işin yönünü belirleyen adım, Saint-Claude kökenli Comoy ailesinden Henri Comoy'un 1879'da Londra'ya yerleşip Seven Dials'ta (bugünkü Cambridge Circus çevresi) küçük bir atölye kurmasıydı; Comoy's of London böylece ülkedeki briyar üretiminin öncüsü sayılır. Gümüşçü Benjamin Barling'in 1812'de kurduğu ve lüle taşı pipolara gümüş bilezik ve kapak işlemekle tanınan Barling ise uzun süre Fransa'da tornalanmış briyar kütükleri kendi markasıyla tamamladı; kendi kütüklerini İngiltere'de işlemeye 1906 dolayında başladı. Aynı yıllarda deri ve otomobil aksesuarı işinden gelen Alfred Dunhill, 1907'de Duke Street'teki dükkânında kendi adını taşıyan pipoları satmaya başladı.

Birleşmeler ve sanayinin gerilemesi

Yirminci yüzyıl, dağınık atölyelerin tek çatı altında toplandığı bir yoğunlaşma dönemi oldu. Oppenheimer grubu 1920'de BBB'yi (A. Frankau), aynı on yıl içinde de Loewe & Co.'yu ve Comoy's hisselerinin önemli bir bölümünü satın aldı. Birbiri ardına gelen bu alımlar, Londra'daki Cadogan Square adresinden adını alan Cadogan Investments Ltd. holdinginin 1930'larda kurulmasına yol açtı. GBD, Civic, Dr. Plumb ve Sina gibi adlar zaman içinde aynı çatının altına girdi. 1980'de Orlik'in de alınmasıyla grup, üretimini Southend-on-Sea yakınlarında pipo yapımı için özel olarak inşa edilen tek fabrikada topladı.

Sigaranın yükselişiyle daralan pazar, savaş sonrasında pek çok köklü adın kapanmasına ya da markasının el değiştirmesine yol açtı. Buna karşılık ülkedeki üretim geleneği tümüyle kesilmedi: Dunhill (White Spot) gibi kurumsal üreticilerin yanında, sınırlı sayıda çalışan bağımsız atölyeler İngiliz işçiliğini sürdürmektedir.