Thomas Allan Dunn (1938-2005)
Thomas Allan Dunn (1938-2005), pipo dünyasının en uzun ömürlü süreli yayını sayılan The Pipe Smoker's Ephemeris'i kırk bir yıl boyunca tek başına çıkaran Amerikalı yayımcı ve derleyicidir. Yazıştığı çevrede baş harfleriyle "TAD" olarak bilinen Dunn, hem dergiyi hem de çevresinde toplanan okur topluluğunu New York'un Queens ilçesine bağlı College Point semtinden yönetti.
Yayıncılık dışındaki hayatı
Alice ve Lawrence Dunn'ın sekiz çocuğundan dördüncüsüydü; kardeşleriyle birlikte büyüdüğü College Point'teki ev, ömrünün sonuna kadar adresi olarak kaldı. Okul yılları da aynı çevrede geçti: mahalledeki St. Fidelis okulunun ardından Flushing Lisesi. 1957'de ABD Ordusu Yedek Kuvvetleri'ne yazıldı, Virginia'daki Fort Belvoir istihkâm okulunda eğitim gördü ve 1964'teki terhisine kadar Specialist 5 (çavuş) rütbesine ulaştı. Lisans diplomasını 1969'da New York Üniversitesi'nin Washington Square Fen-Edebiyat Fakültesi'nden aldı. Meslek olarak babasının işini, sigortacılığı seçti: kariyerini Manhattan'daki Metropolitan Life bünyesinde geçirdi, 1977'de Life Management Institute'un uzmanlık unvanını (fellow) kazandı ve şirketin insan kaynakları biriminde yöneticiliğe yükseldi. Hastalanan anne babasına bakabilmek için 1991'de erken emekliye ayrıldı.
The Universal Coterie of Pipe Smokers
Dunn'ın 1964'te kurduğu The Universal Coterie of Pipe Smokers'ın (TUCOPS) adı Türkçeye "pipo içenlerin evrensel topluluğu" diye çevrilebilir. Kaydolmanın bedeli yoktu: üyelerden ne aidat isteniyor ne de herhangi bir yükümlülük bekleniyordu, topluluğun toplantı takvimi de yoktu. Yeni üyeye bir yaka rozetiyle cüzdana sığan bir üyelik kartı postalanırdı. Anlatıldığına göre üye sayısı en yüksek dönemde üç bin dolayına ulaştı. Topluluğun varlığı salonlarda değil posta kutularındaydı; bu yönüyle TUCOPS, yüz yüze buluşmaya dayanan pipo kulüpleri geleneğinden ayrılır.
Ephemeris'in kırk bir yılı
Topluluğun tek iletişim aracı dergiydi. İlk sayı 19 Aralık 1964 tarihini taşır: daktiloyla yazılmış, iki yüzü de dolu tek bir sayfa. Dunn yayının çıkış temposunu "düzensiz üç aylık" diye tanımlıyordu. Zamanla dergi boyutuna büyüyen yayın, kimi sayılarda yüz sayfayı aştı. İçerik bir bülten olmaktan çıkıp derleme arşivine dönüştü: dünyanın dört bir yanından gelen okur mektupları, şiirler, kısa öyküler, çizimler, edebiyat alıntıları, kulüp haberleri, müzayede sonuçları, kitap kaynakçaları, Sherlock Holmes derlemeleri (Sherlockiana) ve vefat eden üyelerin anıldığı "Broken Pipes" bölümü. Dunn ayrıca üyeleri koleksiyon ilgilerine göre fişleyip 1981'den itibaren Collectors Directory adıyla yayımladı; sekizinci ve son baskı Haziran 2004'te çıktı.
Dergi, alanın boş kaldığı bir ana denk geldi: 1964'e gelindiğinde Amerika'da pipoya ayrılmış süreli yayınlar tükenmişti; Pipe Lovers (Ocak 1946 – Nisan 1950), The American Smoker ve Pipe Smokers Review kapanmış, yerlerini kimse doldurmamıştı. Üretimin her aşaması tek kişinin işiydi. Dunn gelen malzemeyi konusuna göre ayırır, dizgisini ve sayfa düzenini kendi yapar, baskıya hazır kopyayı Massachusetts'in Pittsfield kasabasındaki matbaaya bizzat götürürdü; bu iş için altı yüz kilometreyi aşan bir gidiş-dönüş yolu vardı. Dağıtım da ona kalırdı: adres etiketleri elle yazılır, zarflar posta koduna göre ayrılır, çuvallar hâlinde postaneye taşınırdı. Son sayı, Kış-İlkbahar 2005 tarihlidir.
Ödüller ve bıraktığı arşiv
Dunn'ın adı camiada yaygın biçimde bilinse de kendisi tören ve toplantılardan uzak durdu. Kayıtlara göre 1985'te Paris'te kurulan Uluslararası Pipo Akademisi, 1988'de onu ilk Amerikalı muhabir üyesi seçti; Dunn ise yıllık toplantılara katılmayacağını baştan bildirdi. 1998'de Chicagoland Pipe Collectors Club'ın yaşam boyu başarı unvanı "Doctor of Pipes"ı alan ilk iki kişiden biri oldu (diğeri Frank Burla'ydı), ama bu törende de yer almadı.
Dunn 2005 sonunda, bir yıla yakın süren hastalığının ardından New York'ta hayatını kaybetti. Vasiyeti, yıllar boyu biriktirdiği kütüphanenin, yazışmaların ve tütün belgelerinin bunları araştırmaya açık tutacak bir kuruma verilmesiydi. Koleksiyon bugün New York Halk Kütüphanesi'nin Nadir Kitaplar Bölümü'nde iki ayrı fon hâlinde korunuyor: sekiz koliden oluşan ve 1965 ilkbaharından 2005'e uzanan dergi fonu ile kırk bir koliyi bulan, ağırlıklı olarak 1961-2005 arasını kapsayan yazışma fonu. Böylece pipo koleksiyonculuğunun yirminci yüzyıldaki seyri, birinci elden bir araştırma kaynağı üzerinden izlenebilir hâle geldi.