Varsayımsal Bir İkinci Dünya Savaşı Piposu

Varsayımsal bir İkinci Dünya Savaşı piposu, Dunhill damgalarını derleyen John C. Loring'in ortaya attığı bir tarihlendirme bilmecesine verilen addır. Bilmecenin kuruluşu şudur: bir pipo, gövdesinde yalnızca savaş yıllarında kullanılmış bir damga kalıbını taşırken aynı zamanda o kalıpta hiç bulunmayan bir yıl kodu da taşıyorsa, bu kod neyi tarihler? Loring elinde böyle bir örnek bulunduğunu söylemez; savaş koşullarını sıraladıktan sonra böyle bir parçanın çıkabileceğini ve çıktığında kodun üretimi değil, sonraki bir onarımı belgelemiş olacağını öne sürer.

Kodsuz savaş damgası

Dunhill'de damga, tek tek harf zımbalarıyla değil, sözcükleri ve rakamları bir arada dökülmüş bloklarla vurulur. Bu yöntem, her yıl değişen kodu ayrı bir işe dönüştürür: ertesi yılın kodunu taşıyacak kalıpların önceden ısmarlanması gerekir. Savaş bu sipariş zincirini kesintiye uğrattı ve 1941'den başlayarak çok sayıda Shell, yıl kodu bulunmayan tek bir kalıpla damgalandı: üstte "DUNHILL SHELL MADE IN ENGLAND", altta "PATENT No 1341418/20". Kalıbın kullanımdan kalktığı yıl kaynaklarda 1943 ile 1945 arasında değişir.

Kodun yokluğu burada bilgi eksikliği değil, bilginin kendisidir. Kalıp yalnızca bu birkaç yıla ait olduğu için damganın varlığı pipoyu tek başına savaş yıllarına yerleştirir; onarım atölyelerinin kayıtlarına giren örnekler de bu aralıkta değerlendirilir. Kayıtlara göre ne yıl kodu ne de "INNERTUBE" ibaresi taşıyan bazı düz (smooth) bitişli pipolar için benzer bir okuma yapılabilir. Buna karşılık savaşın her yılı kodsuz geçmiş değildir; 1944'e tarihlenen, hem yıl kodu hem de farklı bir patent numarası taşıyan Shell'ler bilinmektedir. Damga ailesinin bütünü Dunhill tarihlendirme kılavuzu maddesinin konusudur.

Dunhill kronolojisindeki on yıllık boşluk

Böyle bir zorunluluğun arkasında, markanın neredeyse tümüyle durduğu bir on yıl vardır. Nisan 1941'de, Blitz bombardımanları sırasında Dunhill'in Londra'daki mağazası vuruldu; anlatıldığına göre şirketin eski kayıtlarının önemli bir bölümü de bu sırada yok oldu. Dunhill tarihlendirmesinin belgeye değil damgaya dayanmasının sebeplerinden biri budur. Ham madde dağıtımı vesikaya bağlandı ve kısıtlar savaşın bitişiyle sona ermeyip 1950'lerin başına kadar sürdü. Marka 1940 ile 1950 arasında düzenli yıllık katalog çıkarmadığı için Dunhill kronolojisi 1930'ların sonundan 1950'lerin başına neredeyse tek adımda geçer.

Kısıtın en somut izi ağaçta görülür. Düz bitişli pipolarda aranan İtalyan briyarı savaş boyunca elde edilemez hâle geldi; Shell hattının dayandığı Cezayir briyarında ise darlık aynı ölçüde ağır değildi. Dönemin Dunhill üretimi hem sayıca az, hem de çeşit bakımından dardır.

Yıl kodunun ikinci okuması

Kısıtlar ağızlık malzemesini de kapsadı: ebonit (vulcanite) ya vesikaya bağlıydı ya da tümüyle yasaklıydı, bu yüzden dönemin pipolarında boynuz ağızlığa sıkça rastlanır. Boynuzun bilinen zayıflığı çatlamaya yatkın olmasıdır; ömrü, üzerine takıldığı gövdenin ömrüne yetişmez. Savaş damgası taşıyıp bugün ebonit ağızlıkla dolaşan bir pipoda ağızlığın sonradan yenilenmiş olması bu yüzden beklenir. Ne var ki bağımsız onarım kayıtları tabloyu tek renkli bırakmaz; savaş damgalı kimi pipolar ebonit ağızlıkla da belgelenmiştir.

Loring'in çıkarımı bu noktada devreye girer. Kodsuz savaş kalıbının yanına düşmüş bir yıl kodu, ona göre piponun oyulduğu yılı değil atölyeye geri döndüğü yılı gösterir; kod, üretimin değil bakımın tarihidir. Aynı okuma, yıl kodu düzeninin başladığı 1922'den önce yapılmış ve sonradan onarılmış pipolar için de kurulur: orada da tek başına duran bir rakam, gövdenin yaşını değil onarımın yaşını verir. Boynuz, ebonit ve öteki seçeneklerin karşılaştırması için ağızlık malzemeleri maddesine bakılabilir.