Dunhill Shell Briar'ın Tarihi

Dunhill Shell Briar, Dunhill markasının pürüzsüz cila yerine kumlanmış bir yüzey sunan ve Birinci Dünya Savaşı'nın son yıllarında ortaya çıkan bitişidir. Seriyi ayırt eden asıl özellik kum püskürtmenin kendisi değil, ahşabın bu işlemden önce geçirdiği yağda kürleme aşamasıdır. Bitişin ilk yıllarına ait bir katalog sayfası ya da ilan bilinmediğinden, erken tarihi neredeyse tümüyle tescil evrakı üzerinden izlenir.

Yağda kürleme ve kumlama

Kum püskürtme Dunhill'in buluşu değildir. Yöntem, Benjamin Chew Tilghman'ın 18 Ekim 1870 tarihli ABD patentine dayanır; belgede sıralanan kullanım alanları arasında ahşabın damarını belirginleştirmek de vardır. Dunhill'in kendi patentine bağladığı şey, briyarın kumlanmadan önce geçirdiği hazırlıktır.

Buna göre gövde madenî ya da bitkisel yağda haftalarca bekletilir, ardından günlerce ısıya bırakılır; bu sürede yüzeye sızan yağ düzenli aralıklarla alınır. İşlem sonunda damar sertleşip hafifçe kabarır, ahşabın üstünde su geçirmez ince bir katman oluşur. Kum ancak bu aşamadan sonra püskürtülür; sertleşmiş katmanı kaldırır ve kabartmayı açığa çıkarır. İstenen derinliğe ulaşılmadıysa çevrim baştan yinelenebilir. Patent metni, yağda kürleme olmadan tek başına uygulanan kumlamanın ahşabı çatlattığını, bu ek aşamanın söz konusu sakıncayı giderdiğini belirtir. Denemelerin 1914'te, cam kumlamada uzmanlaşmış bir Londra firmasının desteğiyle başladığı aktarılır. İşin makine ve aşındırıcı tarafını kum püskürtme sanatı maddesi ele alır.

Tescil kayıtları ve damgalar

Kayıtlara göre İngiliz patentinin ön başvurusu 13 Ekim 1917'de yapıldı, tam metin 12 Nisan 1918'de tamamlandı ve 1484/17 numaralı belge 14 Ekim 1918'de verildi. "Tobacco-pipe" başlıklı ABD başvurusu aynı gün dosyalandı; tescil bir buçuk yıl sonra, 25 Mayıs 1920'de 1.341.418 numarasıyla gerçekleşti. Kanada'da başvurunun 1919'da yapıldığı, belgenin 1921'de verildiği aktarılır. Ad için ayrıca iki marka tescili alındı: "The Briar Shell" 19 Şubat 1921'de başvurulup 30 Mart 1921'de yayımlandı ve 2015'te yenilenmeyerek düştü; "Dunhill's Shell Briar" ise 19 Mayıs 1921'de başvurulup 29 Haziran 1921'de yayımlandı, yenilenerek sürdürüldü.

Yıl kodlu tarihlendirme düzeni 1922'de başladığı için daha eski Shell'ler damgalarından ayırt edilir: "DUNHILL'S SHELL" ve "MADE IN ENGLAND" ibarelerinin yanında ABD ile Kanada başvurularına gönderme yapan patent damgaları görülür. Bu damgaların belgenin verilişini değil başvuruyu gösterdiği düşünülür; buradan yola çıkarak serinin, patent süreci sürerken 1917 ortasında piyasaya çıkmış olabileceği ileri sürülür. Aynı yıllarda Barling'in de kumlanmış bir model çıkardığı söylenir; dolayısıyla pipoyu ilk kumlayanın kim olduğu belgelenmiş değildir. Damgaların ayrıntılı okunuşunu Dunhill patent damgaları ve tarihlendirme maddesi ele alır.

Adın kökeni

Bitişin adını nereden aldığı, şirketin 1920'de yayımladığı About Smoke adlı kitapta anlatılır. Anlatıya göre Cezayir briyarından alınan ilk parti 1914 başında Londra'ya ulaşmış; damar zenginliği etkileyici bulunsa da malzeme üretim için fazla yumuşak çıkmış ve artan yumrular fırının yakınında aylarca unutulmuş. Ertesi yaz gözden geçirildiğinde uzun süreli ısının damarları çektirdiği, yüzeyde deniz kabuğunu andıran bir kabartma bıraktığı ve gövdeleri belirgin biçimde hafiflettiği görülmüş. Seri adını bu benzerlikten alır.

Kumlamanın derinliği ve rengi

İlk örneklerde kumlama çok derindi; çift geçişli uygulama gövdenin çizgilerini bozacak ölçüde iz bırakıyordu. Teknik 1920'lerin sonunda olgunlaştı ve şekli koruyup yine de karakterli bir doku veren bir dengeye ulaşıldı. Koleksiyoncuların en çok değer verdiği örnekler bu dönemden gelir; aynı anlayış 1960'ların başına kadar sürer. Cezayir Bağımsızlık Savaşı'nın (1954-1962) ardından Cezayir briyarına erişim zorlaşınca daha sert Yunan briyarına geçildi ve bu ahşap kuma daha az verdiği için o yılların kumlaması yüzeysel kaldı. Çift geçişli yöntem 1980'lerde "Deep Shell" adıyla yeniden devreye girdi, 1990'larda ise erken dönem tekniklerine dönüş denendi. Rengin tarihi de dalgalıdır: serinin koyu şarap tonu ışıkta kırmızıya çalar; 1960'larda siyaha çevrilmesi denenmiş, benimsenmeyince eski renge dönülmüştür.