Hungarian Kalmasche, 1850

Hungarian Kalmasche, 1850, tek bir antika pipo üzerinden 19. yüzyıl ortası Macar pipoculuğunu ve o dönemin siyasi iklimini okumaya elverişli bir örnektir. Söz konusu parça, kalmasch adı verilen Macar hazne biçiminde oyulmuş ahşap bir pipodur ve haznesinin yüzeyine erken Macar tarihinden bir sahne işlenmiştir.

Kalmasch Nedir?

Pipo literatüründe kalmasch, Macaristan'da erken dönemde yerleşen üç ayırt edici hazne biçiminden biri sayılır; diğerleri Debrecen ve Rákóczy (Ragoczy) adlarıyla anılır. Kalmasch haznesi kazan ya da ters çevrilmiş çan siluetini andırır; ince, uzun bir boyunla saplanır ve kullanım biçimi bakımından çubuğa yakın durur. Bu haznelerin çoğu ahşaptan yontulmuştur; lüle taşı örnekleri daha seyrektir. Ahşap tercihi, bölgedeki oymacılık geleneğiyle de örtüşür; sert ve ince damarlı yerli ağaçlar, briar dışındaki ahşaplarda olduğu gibi kabartma işçiliğine elverişlidir.

Haznedeki Sahne ve Siyasi Anlamı

Haznenin silindirik yüzeyi boyunca dolanan kabartma, Árpád'ın Karpat Havzası'nda yurt tutuşunu anlatır; ince boyun bölümü ise yaprak motifleriyle bezenmiştir. Kompozisyonun kaynağı, Viyanalı ressam ve illüstratör Peter Johann Nepomuk Geiger'in (1805-1880) Macar ve Erdel tarihine ayırdığı baskı dizisidir. Oymacı, taş baskıdaki figür düzenini ahşabın kavisli yüzeyine aktarmıştır.

Konu seçimi, 19. yüzyıl ortası Macaristan'ında yalnızca bir süsleme tercihi sayılmaz. Habsburg yönetiminin 1848-1849 bağımsızlık hareketini bastırmasından sonra Avusturya'dan ayrılmayı savunan yayınlar yasaklanmıştı; buna karşılık ulusal geçmişi konu alan görseller serbest kalmıştı. Álmos ve Árpád çağına, yani yurt tutuş anlatısına yaslanan sahneler bu boşlukta dolaşıma girdi. Toprağın sahiplenilmesi ya da kabile önderlerinin kanıyla mühürlenen antlaşma gibi tasvirler, dönemin okuruna soyluların kendi hükümdarını seçme geleneğini hatırlatan üstü kapalı bir gönderme olarak okunuyordu. Pipo da bu yönüyle portre ve tarihî sahne işlenmiş pipolar geleneğinin siyasal ucunda yer alır.