Porselen (Porcelain)

Porselen, kaolin adı verilen beyaz kilin feldspat ve kuvarsla karıştırılıp çok yüksek sıcaklıkta pişirilmesiyle elde edilen, camlaşmış ve gözeneksiz bir seramiktir. Pipo dünyasında ayrı bir yeri vardır: yaklaşık iki yüzyıl boyunca Orta Avrupa'nın en tanıdık hazne malzemelerinden biri olmuş, aynı sürede kullanım niteliği bakımından da en çok eleştirilen malzeme sayılmıştır. Bu maddede malzemenin kendisi ele alınır; ondan üretilen pipo türü için porselen pipo maddesine bakılabilir.

Bileşim ve Pişirme

Avrupa'da sert hamur porselenin bileşimi, Ehrenfried Walther von Tschirnhaus'un uzun süren denemelerinin ardından Johann Friedrich Böttger'in çalışmalarıyla 1708'de Saksonya'da çözüldü; 1710'da Meissen'de kraliyet imalathanesi kuruldu. İlk reçetelerde kaolinin yanında eritken olarak alçı taşı bulunuyordu. Kayıtlara göre bunun yerini önce 1719'da kireç taşı, ardından 1730 dolayında potasyum feldspatı bakımından zengin yerel bir kayaç aldı; böylece bugün klasik sayılan kaolin-feldspat-kuvars bileşimi yerleşti.

Karışım genellikle 1300-1400 derece arasında pişirilir. Bu sıcaklıkta feldspat eriyerek kil taneciklerinin arasını doldurur, soğumayla birlikte gözenekleri kapanmış cam yoğunluğunda bir gövde ortaya çıkar. Camlaşmanın porselene kazandırdığı üç belirgin özellik vardır: su geçirmezlik, ince kesitte yarı saydamlık ve seramikler arasında yüksek sayılan bir mekanik dayanım. Aynı özellikler porseleni sofra ve süs eşyasında üstün, pipo haznesinde ise sorunlu kılar.