Briyar Kalabaş Şekilleri: Üst Hazne ve Gömme Kâse Ayrımı

Briar kalabaş şekilleri, iki parçalı kabak piponun siluetini tek parça ahşapta yeniden kuran geniş bir aileyi kapsar. Ailenin iki ucundaki pipolar birbirine pek benzemez: birinde hazne gövdenin üstünde ayrı bir kütle olarak durur, ötekinde hazne ağzı gövdeyle aynı hizada düz kesilmiştir. Bir piponun neye dayanarak kalabaş sayıldığı bu yüzden toplayıcılar arasında düzenli olarak tartışılan bir konudur.

Ölçüt: Kabak Pipoda Haznenin Yeri

Ayrımın dayanağı kalabaş piponun kendi yapısıdır. David Fairchild ile G. N. Collins'in Amerikan Tarım Bakanlığı için hazırladığı 1909 tarihli 41 numaralı sirküler, Güney Afrika pipo kabağının (Lagenaria) yetiştirilmesini adım adım anlatır: boyun henüz yumuşakken delikli tahtalara çakılan kazıklarla istenen açıya bükülür, kuruyup sertleşince geniş uç kesilir, hazne alçı harcıyla yerine oturtulur ve harcın açıkta kalan yüzü ince bir mantar şeritle kaplanır. Aynı yayındaki pipo levhası, lüle taşı haznenin gövdeye iki ayrı yükseklikte oturtulabildiğini gösterir. Hazne boynun içine gömülür ve kabağın dış hattını olduğu gibi bırakırsa gömme kâse (sunken cup), kabağı bir başlık gibi örtüp kenarlardan taşarsa üst hazne (top bowl) sayılır. Erken tarihli kabak pipolarda gömme kâsenin gümüş bir kapakla kapatıldığı örnekler de bilinir.

Gömme Kâse ve Çan Gövdeler

Briarda gömme kâse yorumu, kabağın kıvrımını taklit eden bir gövdenin ağzına düz bir kesit uygulanmasıyla elde edilir; hazne dışarıdan ayrı bir parça gibi okunmaz. Castello markasının 49 numaralı şekli bu grubun en çok anılan örneğidir. Brebbia'nın bazı modelleri de aynı çizgiye girer; ağırlıklı olarak düz pipo üreten Barling markasının az sayıdaki kıvrımlı kalabaşı da bu başlık altında sayılır.

Grubun bir alt kolu, gövdenin hazne ağzına doğru dışa açıldığı "çan" (bell) biçimidir: üst hat yine düz kesilir, ama yanlar yukarı doğru genişler. Peterson markasının XL05 şekli bu biçimin sık anılan temsilcisidir; Dunhill, Ferndown ve Sasieni de çan yorumları üretmiştir. Kıvrım derecesi ölçütün dışında kalır: kalabaş denince akla derin bükümlü bir siluet gelse de düz ya da az kıvrımlı örnekler aynı aileye girer. Stanwell markasının tanınmış kalabaş şekli, Jess Chonowitsch tasarımı olarak kaydedilir ve yalnızca hafif kıvrımlıdır.

Üst Hazne Yorumları

Üst hazne tarafında pipolar biçimle değil, o biçime hangi yoldan varıldığıyla ayrışır. Üç temel çözüm bilinir.

• Tek kütükten yontma. Taşan hazne izlenimi, gövdeyle aynı briar parçasından çıkarılır. Ser Jacopo'nun Picta serisindeki kalabaşlar bu yolun bilinen örneğidir; Ardor, Rinaldo ve Butz-Choquin da benzer biçimde çalışır.

• Yapıştırma kapak. Gövdeye ayrı bir kapak sabitlenir. Teddy Knudsen'in şimşir kapaklı kalabaşları bu tekniğin bilinen örneğidir; kapak briar, zeytin ağacı ya da akrilikten de olabilir. Cavicchi ile Il Ceppo da benzer bir yol izler.

• Sökülebilir hazne. Hazne bağımsız bir parça hâlinde gövdenin üstüne oturur; böylece kabak piponun iki parçalı kurgusu malzeme değiştirerek tekrarlanır. Ascorti'nin bazı modelleri bu gruptadır.

Terimin Durumu

Ayrım keskin sınırlar vaat etmez. Ashton markasının LX Sovereign gibi kimi modelleri iki grubun özelliklerini bir arada taşır: gövde yukarı doğru genişlerken hazne üstü düz değil kubbeli bitirilmiştir. Üst hazne, gömme kâse, çan ve düz ayrımı, Amerikan pipo toplayıcıları derneği NASPC'nin bülteni The Pipe Collector'da Fred Heim tarafından bir tartışma önerisi olarak ortaya konmuştur. Pipo şekillerinde merkezî bir sınıflandırma otoritesi bulunmadığından bu terimler sanayi standardı sayılmaz; yine de kalabaş ailesindeki farkları tarihî bir temele oturtarak anlatmayı kolaylaştırdığı kabul edilir.