Coronilla Kökü (Coronilla Root)
Coronilla kökü, Güney Amerika'nın Río de la Plata havzasında yetişen Scutia buxifolia ağacının yer altındaki gövdesinden elde edilen, bölgesel ölçekte kalmış bir pipo malzemesidir. Uruguay, kuzey Arjantin ve güney Brezilya'daki küçük atölyelerde kullanılır; uluslararası pipo ticaretinde neredeyse hiç görünmez.
Ağaç
Coronilla, cehri ile aynı familyadan (Rhamnaceae) dikenli bir ağaçtır; bölgede "coronillo" adıyla da anılır. Türü 1861'de Avusturyalı botanikçi Siegfried Reissek, Flora Brasiliensis içinde tanımlamıştır. Boyu genellikle altı metre dolayında kalır; gövdesi bodur, tepesi yayvan ve yuvarlaktır. Yaprakları kışın dökülmez, güneş gören yüzlerde açık, gölgede koyu yeşil durur.
En belirleyici özelliği büyüme hızıdır: gövde çapının yılda yaklaşık iki milimetre kalınlaştığı kaydedilir. Bir insan ömrü boyunca ancak birkaç santimetre kalınlaşan bu gövde, son derece sıkı dokulu ve ağır bir odun verir. Kırsalda ağacın öncelikli değeri de buradan gelir: yüksek ısı verimiyle aranan bir yakacaktır. Oymacılıkta kullanılması ise botanik literatüründen çok bölgesel zanaat pratiğine dayanır.
Adın karışıklığa yol açtığını belirtmek gerekir: Avrupa florasında Coronilla, baklagillerden ayrı bir cinsin bilimsel adıdır. Pipoculukta anılan coronilla ise bu cinsle akraba değildir; yalnızca yerel bir halk adını paylaşır.
Kökün elde edilmesi
Malzemenin toplanma biçimi onu diğer pipo ağaçlarından ayırır. Nehirlerin debisi düştüğünde, kıyı boyunca uzanan coronilla kökleri su altından ya da alüvyonun içinden açığa çıkar. Bu kütleler sökülerek oymacılara ulaştırılır. Kök, uzun yıllar boyunca suyun, çamurun ve suda çözünmüş mineral bileşenlerin etkisi altında kaldığı için doğal yolla kurumuş ve dengelenmiş kabul edilir. Anlatıldığına göre ustanın eline geçen parça, kesildikten sonra yıllarca bekletilmesi gereken taze bir odun değil, zaten oturmuş bir kütüktür. Bu yönüyle malzeme, bataklıkta binlerce yıl beklemiş meşeden yapılan morta ile aynı mantığa yaklaşır: ustaya ulaştığında kürleme sürecinin büyük bölümü zaten doğa tarafından tamamlanmıştır.
Pipoda kullanımı
Bölgesel anlatılara göre coronilla kökünden yapılan hazneler kolay kolay yanık vermez, çalışırken aşırı ısınmaz ve çatlamaz. Bu değerlendirmeler ağırlıkla yerel zanaat geleneğinden ve meraklı çevrelerin aktarımından gelir; malzemenin ısıl davranışını briyar ile karşılaştıran bağımsız bir ölçüm yayını bulunmadığından temkinle okunmalıdır. Yine de odunun ölçülmüş yoğunluğu ve yavaş büyüme deseni, bu izlenimlerin büsbütün temelsiz olmadığını düşündürür.
Üretimin küçük ölçekli oluşu ve kök arzının nehir koşullarına bağlı olması, coronillayı düzenli bir ham madde olmaktan çıkarır; bu yüzden seri üretimde yeri yoktur. Uruguay, Arjantin ve Brezilya'da bu kökle çalışan atölyeler bilinse de, adı uluslararası kayıtlara geçmiş bir üretici bulunmaz. Malzemeyi tanıyanlar çoğunlukla bölgedeki pipo meraklıları ve tek tek çalışan oymacılardır.
Coronilla, briyar dışı ağaçların oluşturduğu geniş ailenin Güney Amerika kanadında durur. Aynı arayışın başka örnekleri için pipo yapımında kullanılan alternatif ağaçlar ve briyar dışındaki ahşaplarda pipo maddelerine bakılabilir.