Carlson (Bengt Carlson)

Carlson, İsveçli Bengt Carlson'ın (d. 1938) yaptığı pipoları imzalayan addır. Carlson zanaata orta yaşında, elindeki pipoları onarıp yeniden biçimlendirerek girmiş; emekliliğinden sonra tek kişilik bir atölyede yılda ancak birkaç düzine pipo çıkaran bir yapımcıya dönüşmüştür. İşleri yurt dışında, özellikle Amerika Birleşik Devletleri'ndeki koleksiyoncular arasında tanınır.

Damga ve üretim ölçeği

Carlson'ın pipolarında tek bir damga bulunur: "BC Sweden". Yapım yılı, kalite kademesi ya da şekil numarası gibi ek işaretler koyması yönünde — çoğu Amerikalı alıcılardan gelen — istekler kayıtlara geçmiş, ancak yapımcı bunlara uymamıştır. Üretim baştan beri küçük ölçekli kalmıştır; kaynaklar yıllık sayıyı on iki ilâ yirmi beş arasında verir. Talep uzun süre bu sayının üzerinde seyretmiş, Carlson yine de sipariş listesine göre değil kendi temposuna göre çalışmayı sürdürmüştür. Kendisini profesyonelden çok hobi yapımcısı sayması da bu tutumla ilgilidir.

Zanaata giriş

Fabrika yapımı pipoları değiştirme alışkanlığı Carlson için bir tür çıraklık işlevi görmüştür: 1993'e tarihlenen kayıtlarda eski bir Stanwell piposunun haznesini sekiz yüzeyli hâle getirdiği, sap ile ağızlığı incelttiği geçer. Aynı dönemde Bo Nordh'un atölyesine gidip gelmeye başladı. Nordh, en yüksek kalitede aldığı funda kökü (briyar) bloklarını kendi işleri için eler, ayırdıklarını çevresindeki meraklılara devrederdi; Carlson'ın ilk blokları da buradan geldi. Ev tipi el aletlerinin yetmediği anlaşılınca önce bir torna alındı, atölye yıllar içinde adım adım tamamlandı. 1998'de altmış yaşında emekli olabilmesi, işe ayırabildiği zamanı belirgin biçimde artırdı.

Yüzey işlemi ve biçimler

Yüzey işlemi olarak yalnızca düz (smooth) ve rustik kullanılır; 2002 tarihli kayda göre o tarihe dek kum püskürtmeyi denememiştir. Rustik doku diş hekimi frezesiyle açılır ve halka damarlı bir kumlamayı andırır. Düz pipolar ya yalnızca yağlanıp doğal renginde bırakılır ya da orta koyulukta kahverengiye boyanır; her iki durumda da damarı belirginleştirmek için önce siyah bir alt boya sürülüp zımparayla alınır. En sık döndüğü kalıp, kendi adlandırmasıyla "Bun" denen yuvarlak hazneli, kalın cidarlı ve hafif biçimdir. İkinci olarak anılan blowfish ise Sixten Ivarsson'un oğlu Lars Ivarsson tarafından ortaya konmuş zor bir kalıptır: düz yüzeylerde yatay damar, yanlarda kuş gözü isteneceği için uygun blok seyrek bulunur ve damarı bozmamak adına gövde asimetrik bırakılır. 2002 dolaylarında bambu ve boynuzu ilk kez denedi; bambuda yıl halkalarının sık olması arandığından malzeme bulmak güçtür.

İsveç yapımcı çevresindeki yeri

Carlson'ın adı İsveç'te yalnızca kendi işleriyle değil, çevresine verdiği destekle de anılır. İsveç Pipo Kulübü'nün dergisi Rökringar'ın yayına hazırlanmasında görev almış; Love Geiger'a atölyesini kurarken başta torna olmak üzere donanım bulma konusunda yardım etmiştir. 2005'te işe başlayan Ronny Thunér'in ilk işlerini gördükten sonra ona kendi önerisiyle öğretmenlik ve tasarım danışmanlığı üstlendiği, Jonas Rosengren gibi yeni yapımcıları da atölyesinde ağırladığı kaydedilir. Bo Nordh'un ölümünün ardından onarım için kendisine bırakılan bir Nordh piposunu az sayıda kopya hâlinde yeniden yaptığı aktarılır. Ulaşılabilir kayıtlar 2000'li yıllarda yoğunlaşır; atölyenin bugün hangi tempoyla çalıştığı bağımsız kaynaklarla doğrulanamamaktadır.