Innerschwyzer-Pfeifen (Muotathaler Yps Pipoları)

Innerschwyzer-Pfeifen, Orta İsviçre'deki Muota vadisinde (Muotathal) sürdürülen bir yerel pipo geleneğinin ve bu geleneği bugün temsil eden aile atölyesinin adıdır. Atölyenin imza ürünü, bölgede kısaca "Yps" diye anılan pipodur. Ad, yöre ağzında alçı anlamına gelen Gips sözcüğünün söyleniş biçiminden gelir ve doğrudan kâsenin klasik malzemesine işaret eder. Biçim olarak Yps, daha geniş bir aile olan "Schwyzer" tipi köylü piposunun vadiye özgü bir yorumu sayılır.

Alçı Kâseli Bir Yerel Tip

Yps pipolarını yaygın briar üretiminden ayıran şey, kâsenin ağaçtan değil dökme alçıdan biçimlendirilmesidir. Bu tercih, briar Avrupa'ya yayılmadan önce Alpler'de kolay bulunan ve ucuz işlenen malzemelerle çalışma alışkanlığının bir uzantısı sayılır; aynı mantık, gözenekli toprak esaslı gövdeleriyle kil pipo geleneğinde de görülür. Alçı kâse, dökümden sonra elde düzeltilir ve yüzeyi işlenir. Atölyenin ürünlerinin önemli bir bölümü metal kaplamalı olarak tamamlanır; kâsenin ağzına geçirilen metal bilezik ve kapak, hem yumuşak malzemeyi korumaya hem de pipoya yörenin tanıdık görünümünü vermeye yarar.

Geleneğin Kesintisi ve Yeniden Canlanması

Bugünkü atölyenin arkasındaki isim olan Andreas Heinzer, mesleğe pipoculuktan gelmez. Gençliğinde, İsviçre çakılarıyla tanınan Victorinox'un Ibach'taki fabrikasında takım tezgâhçılığı eğitimi almış, yıllar sonra meslek değiştirmiştir. El işinden uzak kalmak ona ağır gelmiş, aynı dönemde vadide Yps yapan kimsenin kalmadığını görmesi de eklenince üretimi yeniden başlatmaya karar vermiştir.

Kesintiden önceki son usta, kayıtlara göre uzun yıllar bu işi yürüten ve yörede "s' Wiselis Pauli" lakabıyla anılan Paul Betschart'tır; anlatılana göre Betschart 1996'da işi bırakmış, ölümünden kısa süre önce zanaatı sürdürmesi için Heinzer'e teklif götürmüş, ancak bu öneri o sırada karşılık bulmamıştır. Atölye kurulduğunda ise iş baştan bir aile girişimi olarak biçimlenmiştir; yine aktarılanlara göre Heinzer'in kardeşi Paul ile kuyumcu olan yengesi Silvia'nın desteği bu aşamada belirleyici olmuştur. Heinzer bugün Muotathal'de bu işi sürdüren son pipo ustası olarak anılır ve zanaatı büyük ölçüde kendi çabasıyla öğrendiğini söyler.

Ürün Yelpazesi

Atölyenin üretimi yalnızca alçı kâseli Yps ile sınırlı değildir. Aynı geleneksel kalıplar ahşaptan da işlenir; kullanılan malzemeler arasında pelesenk (Palisander), ak üvez (Mehlbeerbaum), porsuk ağacı ve geyik boynuzu sayılır. Bunların yanında, yerel kalıplara bağlı kalmayan çağdaş biçimlerde el yapımı pipolar da üretilir. Briar dışındaki bu ağaçların pipoculuktaki yeri için briar dışındaki ahşaplarda pipo ve pipo yapımında kullanılan alternatif ağaçlar maddelerine bakılabilir.

Pipo, atölyenin tek uğraşı da değildir: doğal malzemeden saplı bıçaklar, inek ve geyik boynuzundan yüzük, zincir gibi takılar ve boynuz çerçeveli gözlükler de aynı tezgâhtan çıkar. Her parçanın tek örnek olduğu, atölyenin kendi tanımladığı çalışma ilkesidir. Heinzer ailesi, her yıl ekim ayının son hafta sonunda Muotathal'de yapılan alp peyniri panayırının düzenli katılımcıları arasında yer alır; İsviçre televizyonlarının geleneksel meslekleri konu alan yayınlarında da atölye birkaç kez ele alınmıştır.