J.K. Pipes (Johan Kock)

J.K. Pipes, Danimarka'nın güney takımadalarındaki Ærø adasında, Ærøskøbing kasabasında çalışan Johan Kock'un tek kişilik atölyesidir. 1944 doğumlu Kock, adanın köklü ailelerinden birine mensuptur ve pipo yapımına geç yaşta başlamıştır: kayıtlara göre yirmi yedi yılını gemi makinistliğiyle denizde geçirmiş, 1992'de karaya yerleştikten sonra tezgâhın başına oturmuştur. Marka adındaki iki harf, ustanın adının baş harfleridir.

Mühendis elinden çıkan atölye

Kock'un mesleki geçmişi atölyesinin kuruluşunu doğrudan belirlemiştir. Makine bilgisi sayesinde pipo yapımında kullandığı tezgâh ve aparatları kendi ihtiyaçlarına göre tasarlayıp imal etmiş, kumlama işlemini de kendi kurduğu düzenekle yapmıştır. Aynı bağımsızlık tasarım tarafında da sürer: atölyeden çıkan biçimlerin tamamı ustanın kendi çizgisidir, başka imalathanelerin modelleri örnek alınmaz. Bunun pratik sonucu, sabit bir model listesinin bulunmamasıdır. Ölçü ve duruş, o gün tezgâha gelen kütüğün boyutuna, rengine ve damar yapısına göre belirlenir; dolayısıyla aynı elden hem hacimli koyu renkli kâseler hem de küçük, açık tonlu pipolar çıkabilir.

Malzeme ve işçilik

Atölyenin başlıca gövde malzemesi briyar olup Kock'un Korsika kütüklerini tercih ettiği, ayrıca Yunanistan, Fas ve Fransa kaynaklı briyarla da çalıştığı aktarılır. Fransa'dan gelen kütüklerin bir bölümünü Marsilya çevresindeki dağlardan kendisi toplamış, işlemeye uygun hâle getirmek için kütükleri kesip kaynatma yoluyla dinlendirmiştir. Yüzey işlemi de aynı ölçüde seçicidir: dolgu macununa ve yapıştırıcıya başvurulmaz, damarı kusursuz çıkan kâseler cilasız bırakılır, damar dokusu derin olanlarda ise cila yoğunluğu parçadan parçaya değiştirilir.

Markanın en tanınan işareti ise morta kullanımıdır. Ærøskøbing liman ağzındaki sığlıktan çıkarılan, altı-yedi bin yıllık olduğu belirtilen bu bataklık meşesi, tuzlu suda geçirdiği süre yüzünden altın sarısından açık kahveye uzanan bir renk derinliği kazanır; Kock bu malzemeyi hem ağızlık hem kakma olarak işler. Grönland balinası dişi ve sonraki yıllarda Türkiye'den getirilen ham lüle taşı da aynı süsleme dilinin parçasıdır; ustanın zaman zaman lüle taşından kâse yaptığı da aktarılır. İnce gümüş işçiliği, atölyenin bir diğer ayırt edici yönü sayılır. Ağızlıklarda akrilik, abanoz ve taklit kehribar kullanıldığı bilinir.

Biçim anlayışı

Kock'un pipolarında sık rastlanan bir ayrıntı, kâsenin iç yapısındadır: neredeyse dik açılan üst duvarlar, orta yükseklikte gözle zor seçilen bir geçişle koniye yakın bir tabana bağlanır. Bu iç profilin özellikle alışılmadık gövde biçimlerinde dengeyi kurduğu belirtilir. Atölyeden çıkan her pipoya, kullanılan malzemenin nereden geldiğini kayda geçiren bir belge eşlik eder. Küçük ölçekli, tamamı el işi bu üretim biçimiyle J.K. Pipes, Danimarka okulu içinde seri üretimden uzak duran usta atölyeleri arasında anılır.