İzmir Tütünü (Smyrna)

İzmir tütünü, Ege bölgesinde yetiştirilen küçük yapraklı şark tütünü çeşididir. Adını, ürünün toplandığı pazardan ve ihraç limanından alır; İngilizce kaynaklarda şehrin eski adıyla "Smyrna" biçimi yerleşmiştir ve ticaret dilinde iki ad birbirinin yerine kullanılır. Türkiye'nin en geniş şark tütünü havzasının ürünü olduğundan, dünya piyasasında "Türk tütünü" denince ilk anılan çeşitlerden biridir.

Yetiştiği yöre ve kurutma

Çeşidin ekolojik üretim alanı İzmir, Manisa, Aydın, Muğla ve Denizli ile kısmen Balıkesir yöresine yayılır. Yörenin besin bakımından fakir toprakları ve kurak geçen sıcak yazları bitkiyi zorlar; şark tütünlerinin küçük yapraklı yapısı ile yoğun kokusu da bu zorlanmaya uyum sayılır. Bölgenin diğer tütünleriyle birlikte ele alınışı için Türkiye'nin tütün bölgeleri maddesine bakılabilir.

Hasat elle ve yaprak yaprak yapılır. Toplanan yapraklar çuvaldız ya da şişle iplere dizilir; diziler sık ve uzun tutulmaz, çünkü havanın yapraklar arasında dolaşması gerekir. Ege'de bu diziler kargılara geçirilip ızgara denen tezgâhlara yerleştirilir. Bölgeye göre salaş, çardak ve ayna gibi başka tezgâh biçimleri de kullanılır. Yapraklar önce sarartılır, ardından birbirine değmeyecek biçimde güneşte kurutulur (sun-cured). Kurumuş yaprak sarıdan sarı-turuncuya, oradan açık kırmızıya uzanan tonlar alır.

Yaprak ve bileşim

İzmir yaprağı küçüktür ve çoğunlukla sapsızdır; damarları incedir, dokusu kıvrımlı ve sağlamdır. Rengi açık sarıdan yeşilimsi sarıya değişir. Yaprağın nem çekiciliği yüksektir, bu yüzden depolamada ve harmanlamada rutubete duyarlı sayılır.

Üretici birliğinin yayımladığı ortalama değerlere göre nikotin oranı yüzde bir dolayında, indirgen şeker oranı ise yüzde on altı buçuk dolayındadır; bazı partilerde nikotinin yüzde yarımın da altına indiği bildirilir. Yani protein ve nikotin bakımından zayıf, şeker bakımından zengin bir yapraktır. Bu bileşim yavaş yanan, ağızda yumuşak duran bir tütün anlamına gelir. İnce ve hafif olduğu için doldurma değeri, geniş yapraklı Virginia ya da Burley tütünlerinin gerisinde kalır: aynı hacim daha çok yaprak alır.

Harmandaki yeri

Sigara sanayisinde İzmir tütünü, Amerikan harmanının üçüncü ayağı olarak Virginia ve Burley yapraklarının arasını yumuşatan, harmanı tatlandıran çeşni tütünü işini görür. Pipo harmancılığında da benzer bir görevi vardır: baharatlı ekşimsi tatlılığıyla harmana derinlik katar, tek başına baskın çıkmaz. İngiliz harmanı ve Balkan tipi karışımlarda Latakia'nın isli ağırlığını dengelemek için sıkça kullanılır. Ticari kaynaklara göre bazı Amerikalı harmancılar, tarif "şark tütünü" dediğinde alışılmış seçim olarak bu yaprağa yönelir. Camiada da şark karakterini yalın hâliyle tanımak isteyenler için elverişli bir çeşit kabul edilir.