Netsuke (Japon Kullanım Takımının Askı Düğmesi)

Netsuke, Japon geleneksel giyiminde kuşaktan sarkıtılan eşyaların düşmesini önleyen küçük askı düğmesidir. Kimononun cebi bulunmadığı için tütün kesesi, pipo kılıfı, mühür ve ilaç kutusu gibi parçalar bir iple bele bağlanır, ipin ucundaki düğme de belde sarılı kuşağın (obi) üst kenarına takılarak takımı yerinde tutardı. Bu düzenin diğer halkaları, parçaları bağlayan ip (himo) ve ipi sıkıştıran tek delikli boncuktur (ojime); ayrıntısı Japon kişisel kullanım takımı maddesindedir.

Gereçten Heykele

Netsuke'nin bugün bilinen biçimiyle 17. yüzyılda ortaya çıktığı kabul edilir. Edo dönemi (1603-1868) boyunca yaygınlaştı; işlevi değişmeden kalırken oymacılık yanı öne geçti ve düğme, kendi ölçütleri olan bir minyatür heykel dalına dönüştü. Yapan ustalara netsuke-shi denir. Alanın en eski derlemesi, 1781'de Osaka'da Inaba Tsūryū tarafından yayımlanan Sōken Kishō'dur; kitap elliyi aşkın ustayı, kimi zaman işlerinin çizimleriyle birlikte tanıtır. 1868'den sonra Batı tipi giyimin yayılmasıyla kuşaktan eşya sarkıtma âdeti zayıfladı ve netsuke gündelik kullanımdan çekildi.

Başlıca Biçimler

Düğmeler biçimlerine göre adlandırılır. En yaygın olanı, üç boyutlu yontulmuş katabori'dir; genellikle birkaç santimetre boyundadır. Manju, adını yuvarlak bir hamur işinden alan yassı ve dairesel türdür. Kagamibuta manju'ya benzer, ancak ortasına madenî bir kapak kakılmıştır. Ryusa kafes gibi delikli oyulur, sashi ise uzun ve çubuğa yakın bir biçim taşır. Malzeme çeşitliliği geniştir: fildişi, şimşir ve sert ağaçlar, boynuz, kemik, maden, lake, seramik. 19. yüzyılın sonuna doğru selüloit gibi yeni malzemeler de listeye eklenmiştir.