Tsutsu (Japon Pipo Kılıfı)

Tsutsu, Japon piposu için yapılan kılıfın kısa adıdır; tam karşılığı kiseru-zutsu'dur. Geleneksel Japon giyiminde cep bulunmadığından pipo, tütün kesesiyle birlikte bir ipe bağlanır ve belde sarılı kuşaktan (obi) sarkıtılırdı. Kılıf bu düzende hem piponun madenî uçlarını darbeden korur hem de takımın dışarıdan görülen en uzun parçasını oluştururdu. Bu yüzden kiseru kılıfları, salt bir kap olmanın ötesinde sahibinin zevkini gösteren eşyalar sayılmış, kimileri müzelerde bugün heykel sınıfında değerlendirilmiştir.

Gövde Düzenine Göre Biçimler

Koleksiyon literatüründe beş ad yerleşmiştir; bunların üçü tek parça, ikisi iç içe geçen boru düzenindedir. Bu beşli ayrım daha çok antika piyasasının kullandığı bir sınıflandırmadır; müze kataloglarında her zaman aynı terimlerle karşılaşılmaz.

Tek parçalılar tek bir bloktan oyulur ve pipoyu kapaksız tutar:

• Otoshi-zutsu: İçi boydan boya oyulmuş, üstü açık kılıf. Yaygın biçimlerin başında gelir ve farklı boylardaki pipoları alır; buna karşılık kapağı olmadığından pipo kayıp düşebilir.
• Wari-zutsu: Otoshi'nin, ağız kısmı iki yandan yarılmış türevi. Yarığın kenarları pipoyu kavradığı için düşme riski azalır, ancak örneklerine seyrek rastlanır.
• Senryu-zutsu: Gövdesi büyük ölçüde açık bırakılmış, kafes benzeri kılıf. Pipo, hazneyi tutan bir çentikle ağızlığı geçiren bir halka arasında durur. Bu düzen kılıfı hafifletir, aynı zamanda kırılmaya da açık hâle getirir.

İç içe geçen iki biçim ise teleskop gibi kapanır:

• Muso-zutsu: İnce bir üst parçanın kalın alt parçaya girdiği boru. Kapalıyken üst parçanın çapı gözle ayırt edilir. Boyu bir ölçüde ayarlanabildiği için farklı pipolara uyar; en sık karşılaşılan tür sayılır.
• Aikuchi-zutsu: Muso ile aynı mantıkta kapanır, ancak üst parça iki çaplı işlenmiştir; kapalıyken kılıf tek çaplı, kesintisiz bir gövde gibi görünür. Boyu ayarlanamadığından belli bir pipoya göre yapılmış olması gerekir. Sayıca az bulunduğu, buna karşılık işçiliğinin ortalamanın üstünde olduğu belirtilir. Adı, kabzası kınla kesintisiz birleşen balçaksız (tsubasız) hançer düzenini anlatan aikuchi teriminden gelir.