Pipo Malzemeleri ve Yapısı (Materials and Construction)

Pipo malzemeleri ve yapısı (materials and construction), bir piponun hem görünüşünü hem de içim davranışını belirleyen iki değişkeni birlikte ele alan çatı başlıktır. Haznenin hangi gereçten yapıldığı kadar gövdenin nasıl kurulduğu da sonucu değiştirir: duman kanalının izlediği yol, haznenin altında bir hava boşluğu bulunup bulunmaması, ağızlığın sapa hangi biçimde oturduğu. Parçaların adları ve yerleşimi pipo anatomisi maddesinde, gereçlerin ölçüt ölçüt karşılaştırması ise pipo hazne malzemeleri maddesinde bulunur.

Doğal gereçlerin çerçevesi

Modern piponun standart gereci briyar, yani Akdeniz çevresinde yetişen ağaç fundanın (Erica arborea) kök yumrusudur; ateşe direnmesi ve içim sırasında açığa çıkan nemi emmesi onu bu konuma taşımıştır. Briyar 19. yüzyılın ikinci yarısında yerleşene kadar Avrupa'nın başat gereci pişmiş kildi. Tütünün kıtaya girdiği 16. yüzyıldan itibaren kil pipo her sınıftan içicinin elindeydi; Westminster'daki pipo yapımcıları 1619'da kraliyet beratıyla lonca hâline gelecek kadar kalabalıktı. Mineral kökenli gereçlerin başında ise lüle taşı gelir: adı Almancada "deniz köpüğü" anlamına gelen bu yumuşak sepiyolitin başlıca yatakları Eskişehir çevresinde, ikincil olarak Somali'nin El Buur bölgesindedir. Gözenekli dokusu nemi ve katranı içine çektiğinden yüzey, kullanıldıkça tabandan yukarıya doğru sarıdan kehribara uzanan tonlara döner.

Listenin ucunda daha seyrek gereçler yer alır: bataklıkta binlerce yıl kalarak kararmış meşe (morta), Kuzey Amerika'nın kırmızı arjilitinden yontulan pipo taşı ve fırınlanmış porselen. Kalabaş pipoda gövde su kabağından yapılır, ateşle temas eden hazne ise çoğunlukla ayrı bir lüle taşı veya porselen parçadır. Mısır koçanı pipoyu ucuz ve seri üretilebilir bir ürüne çeviren atölye 1869'da Washington, Missouri'de kuruldu; Hollanda göçmeni marangoz Henry Tibbe, koçanın gözeneklerini dışarıdan alçı benzeri bir karışımla doldurarak dayanıklılığını artıran yöntemi 1878'de tescil ettirdi. İşletme Missouri Meerschaum adını 1907'de aldı.

Yapının içime etkisi

Aynı gereçten yapılmış iki pipo, kuruluşları ayrıysa aynı biçimde içilmez. Kalabaşı tanımlayan şey gövdesinin malzemesi değil, haznenin altında bırakılan geniş hava boşluğudur; bu hacmin dumanı soğuttuğu, nemini düşürdüğü ve keskinliğini yumuşattığı kabul edilir. Dış çizgisi kalabaşa öykünen briyar pipolarda böyle bir boşluk çoğunlukla bulunmaz, dolayısıyla benzerlik görünüşte kalır. Aynı ilke ayrı astar takılan haznelerde, filtre yuvalarında ve nem toplayan sap düzeneklerinde de işler. Mısır koçanının yeni başlayanlara sık önerilmesinin arkasında da bir yapı gerekçesi vardır: briyarın istediği alıştırma dönemine gerek duymadan ilk günden beklenen içimi verdiği kabul edilir.

Metal ve sentetik denemeler

Metal gövdeli pipolar ayrı bir kol oluşturur. Bu tasarımların ortak yanı, sap boyunca yoğuşan nemi ayrı bir bölmede toplamaları ve dumanın ağza varmadan önce daha uzun bir yol almasını sağlamalarıdır; hazne çoğu modelde sökülüp değiştirilebilen bağımsız bir parçadır. Kirsten ve Falcon, kayıtlara göre bu kolun üretimini sürdüren adlarıdır.

Yirminci yüzyılın ortasında laboratuvar gereçleri de denendi. Kayıtlara göre Super-Temp Corporation 1963'te haznesi pirolitik grafitle astarlanmış plastik gövdeli "the pipe" adlı modeli üretmeye başladı; 1965'ten sonra satış Venturi, Inc. üzerinden yürütüldü ve seri 1975 dolayında piyasadan çekildi. S. M. Frank & Co. ise 1966'da yüksek sıcaklığa dayanıklı reçineyi öğütülmüş odun tozuyla birleştiren Brylon adlı gereci geliştirdi; dayanıklı ama ağır sayılan bu malzemeden yapılan pipolar sonraki yıllarda da üretildi.