Pipoya İşlenen Portreler: Liderler, Ünlüler ve Efsaneler

Pipoya işlenen portreler, tütün piposunun yalnızca bir içim aracı değil aynı zamanda bir anma nesnesi olarak kullanıldığı geniş bir üretim geleneğini anlatır. On dokuzuncu yüzyıl boyunca kil, lüle taşı, ahşap ve porselen ustaları siyasetçilerin, askerlerin, hükümdarların, yazar ve bestecilerin yüzünü hazneye taşıdı; mitoloji ve halk masallarından gelen figürler de aynı ilgiyi gördü. Yaşayan ya da yeni ölmüş kişilerde ustanın önünde madalyon, gravür veya fotoğraf gibi bir örnek bulunurdu. Yüzü hiç bilinmeyen efsane figürlerinde ise ölçüt benzerlik değil tanınabilirlikti: taç, miğfer ya da asma dalı gibi birkaç işaret, kimin betimlendiğini belli etmeye yetiyordu.

Kil Pipolarda Kampanya ve Anma Portreleri

Kil pipo ucuzdu, kalıpla çoğaltılabiliyordu ve kırıldığında kolayca yenileniyordu; bu yüzden portre denemelerinin en kalabalık örnekleri bu malzemede görülür. Alan yazınında bu tür haznelere "figüratif pipo" ya da "yüz piposu" denir; 19. yüzyılda ucuz hatıra eşyası pazarında başlı başına bir kategori oluşturacak kadar çoğalmışlardır. Fransa'nın Givet kentinde yüzyılın ortasında çalışan birkaç kil pipo üreticisinden biri olan Gambier bu alanın en tanınan adı sayılır; kayıtlara göre yüzü aşkın baş kalıbı arasında Kraliçe Victoria, Napoléon, Rembrandt, Victor Hugo ve Niccolò Paganini gibi isimler bulunuyordu. Amerika Birleşik Devletleri'nde ise başkanlık kampanyaları sırasında dağıtılan kil pipolar arkeoloji yazınında ayrı bir tür olarak ele alınır: William Henry Harrison, Millard Fillmore, Franklin Pierce, James Buchanan ve Abraham Lincoln benzerliği taşıyan örnekler kayda geçmiştir. Aynı yazına göre bu pipolardan biri, Virginia'daki Poplar Forest kazılarında 1994'te toprak altından çıkarılmıştır.

Lüle Taşı, Ahşap ve Porselende Oyma Portre

Lüle taşı ince ayrıntıyı tuttuğu için portre oymacılığının başlıca malzemesi oldu; dönemin oyma repertuvarı için 19. yüzyıl oyma lüle taşı pipoları maddesine bakılabilir. En çok anılan dizi, New York'taki William Demuth firmasının ABD başkanlarını sırayla hazneye işlediği lüle taşı büst takımıdır; aktarıldığına göre fikir, 1881'de Başkan James A. Garfield'a armağan edilen iki pipodan doğmuştur. Boston'da çalışan Gustav Fischer Sr.'ın da Mephistopheles, Buffalo Bill ve Jeanne d'Arc konularının yanı sıra dönemin ünlü koşu atı Directum'u işlediği anlatılır. Porselen haznelerde portre genellikle oyulmaz, dekal olarak yüzeye aktarılırdı. Ahşapta portre işi bugün de sürüyor. Fransa'da Roger Vincent'in funda kökünden (briar) Jules Verne, Mozart, Shakespeare ve Victor Hugo büstleri oyduğu, Ukraynalı oymacı Max Bogdan'ın ise 2018'den bu yana çağdaş sinema ve siyaset figürlerini işlediği belirtilir; ikisi de aynı geleneğin bugünkü uzantısı sayılır. Pipoyla özdeşleşen kişilerin listesi için Ünlü Pipo İçicileri maddesine bakılabilir.

Reineke Fuchs: Kurnaz Tilkinin Pipo Kariyeri

Pipo ve puro ağızlığı oymacılığında hayvan başları da sık işlendi; bunlar arasında en geniş üretim tilki çevresinde toplandı. Bunun bir nedeni, tilkinin burada yalnızca bir hayvan değil, adı ve öyküsü olan bir edebî kişilik olmasıdır. Konunun kökeni, en eski dalları 1174 dolaylarında Pierre de Saint-Cloud'ya atfedilen Roman de Renart'a uzanır. 1481'de William Caxton öyküyü İngilizceye kazandırdı; 1498'de Lübeck'li matbaacı Hans van Ghetelen, 89 ağaç baskı gravürle bezenmiş Aşağı Almanca Reynke de vos'u bastı. Johann Christoph Gottsched 1752'de düzyazı bir uyarlama yayımladı; Goethe 1793'te bu metinden yola çıkarak on iki bölümlük manzum Reineke Fuchs'u yazdı ve kitap 1794'te çıktı. Oymacılar için asıl kaynak ise 1846'da Stuttgart'ta basılan resimli baskıdır: Wilhelm von Kaulbach'ın (1805-1874) bu cilt için hazırladığı otuz altı büyük levha ve çok sayıda vinyet, lüle taşı ve ahşap ustalarının örnek aldığı bir görsel dağarcık oluşturdu. Böylece tilki, tek bir kitabın görsel diline yaslanan ve on yıllarca yinelenen müstakil bir pipo konusuna dönüştü.